بررسی تطبیقی اقدامات و چالش های نهادی سازمان های بین المللی در حکمرانی فناوری نانو مطالعه ی موردی، یونسکو سازمان بین المللی کار و سازمان بهداشت جهانی

نانوفناوری با وجود ایجاد تحولات شگرف در پزشکی، انرژی، کشاورزی، صنعت و محیط زیست به دلیل ویژگی های منحصربه فرد نانومواد چالش های بی سابقه ای در حوزه های حقوقی، اخلاقی، ایمنی، بهداشت عمومی و محیط زیست پدید آورده که ضرورت تنظیم گری بین المللی را دوچندان ساخته است؛ پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تطبیقی اقدامات و چالش های سه نهاد تخصصی ملل متحد یعنی یونسکو، سازمان بین المللی کار و سازمان بهداشت جهانی در حکمرانی فناوری نانو پرداخته و یافته ها نشان می دهد که یونسکو با رویکرد کل نگر و انسان محور بر آموزش همگانی، توانمندسازی علمی کشورهای در حال توسعه و تدوین چارچوب های اخلاقی مبتنی بر اصل احتیاطی متمرکز است سازمان بین المللی کار با نگاه کارگرمحور بر آسیب شناسی تغییرات ساختاری بازار، اشتغال، تدوین پروتکل های جامع ایمنی و بهداشت شغلی و مهارت افزایی نیروی کار تاکید دارد و سازمان بهداشت جهانی نیز با محوریت سلامت عمومی به ارائه رهنمودهای ارزیابی ایمنی نانومواد، حمایت از تحقیقات بنیادین در زمینه اثرات درازمدت و آگاهی بخشی عمومی می پردازد با این حال هر سه سازمان با چالش های مشترکی همچون نابرابری عمیق اطلاعاتی و شکاف شناختی میان کشورها، شتاب فزاینده تحولات فناورانه در برابر کندی فرآیندهای قانون گذاری، تضاد منافع با بخش خصوصی، فقدان ساختار نظارتی یکپارچه و هم افزایی نهادی و وابستگی بودجه ای به کمک های داوطلبانه کشورهای عضو مواجه هستند که کارآمدی اقدامات آنان را در دستیابی به یک چارچوب نظارتی جهانی الزام آور و منسجم به شدت کاهش داده است؛ پژوهش حاضر در نهایت به این نتیجه رسیده است که نظام حقوقی سنتی که بر پایه معاهدات بین المللی الزام آور شکل گرفته برای مواجهه با فناوری نانو که ماهیتی پویا، گسترده و بسیار پیچیده دارد کارآمد نیست به همین دلیل جامعه جهانی چاره ای ندارد جز اینکه نظامی تازه، انعطاف پذیر و ترکیبی طراحی کند؛ نظامی که در آن همه گروه های درگیر یعنی دولت ها، سازمان های بین المللی، صنایع و مردم جامعه همگی مشارکت داشته باشند برای عملی کردن این هدف پیشنهاد می شود نهادی فرابخشی به نام کارگروه ویژه نانوفناوری زیر نظر شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل ایجاد شود وظایف این کارگروه عبارت است از تهیه نقشه کاملی از خطرات احتمالی نانومواد، ایجاد یک سازوکار مالی مستقل، تدوین یک معاهده الزام آور برای مدیریت زباله های نانویی و راه اندازی یک پایگاه داده شفاف در سطح جهانی البته موفقیت این نظام تازه تنها در صورتی ممکن است که کشورها با یکدیگر همبسته باشند، آینده را به چشم جمعی ببینند و به اصل احتیاطی پایبند باشند تا نانوفناوری در خدمت منافع همگانی بشریت قرار گیرد، نه اینکه صرفا ابزاری برای سود اقتصادی یا رقابت های سیاسی میان کشورها باشد.

کلیدواژه ها:

فناوری ، نانو ، حکمرانی بین المللی ، سازمان های بین المللی ، یونسکو ، سازمان بین المللی کار ، سازمان بهداشت جهانی ، تنظیم گری ، اصل احتیاطی ، حقوق بین الملل