چالش های مبتنی بر تعارض هرمنوتیک حقوقی و استنباط ماشینی در قراردادهای مبتنی بر هوش مصنوعی

ظهور هوش مصنوعی در عرصه تنظیم و اجرای قراردادها پارادایم های سنتی تفسیر حقوقی را با چالشی بنیادین مواجه ساخته و تقابلی عمیق میان هرمنوتیک حقوقی و استنباط ماشینی پدید آورده که بر این اساس این پژوهش با تمرکز بر نظام حقوقی ایران که بر محوریت انسان حاکمیت اراده باطنی و ارزش داوری های قضایی استوار گشته به واکاوی مخاطرات جایگزینی فرآیندهای فکری انسانی با منطق آماری الگوریتم ها می پردازد. هدف اصلی این بحث، شناسایی نقاط اصطکاک میان مفاهیم کیفی همچون «حسن نیت»، «انصاف» و «قصد مشترک» با ذات «جعبه سیاه» و کمی استنباط الگوریتمی و در نهایت تبیین رژیمی حمایتی برای مهار این فناوری در دادرسی های قراردادی قلمداد می شود. روش تحقیق در این نوشتار تحلیلی- توصیفی و مبتنی بر مطالعات تطبیقی می باشد که با بهره گیری از نظریه «ابزار مدرن» وضعیت خروجی های ماشینی را در سلسله مراتب ادله اثبات دعوا ارزیابی می نماید. یافته های پژوهش نشان می دهد که تفسیر الگوریتمی به دلیل ناتوانی در درک سیاق و فقدان همدلی انسانی شایستگی جایگاه دلیل مستقل را دارا نمی باشد و تنها در قالب اماره کارشناسی آن هم منوط به شفافیت فنی، رعایت حق تناظر و تصدیق متخصص به عنوان ابزاری کمکی مجاز شناخته می شود. یافته های دیگر بیانگر آن می گردد که رهاسازی تفسیر قرارداد به منطق تکرارپذیر ماشین نه تنها منجر به جمود رویه ها و استبداد الگوریتمی می گردد بلکه روح قرارداد و اراده خاص طرفین را قربانی میانگین های آماری می کند. از این رو تدوین الزامات سختگیرانه برای شفافیت الگوریتم ها و حفظ اقتدار انحصاری دادرس در تفسیر نهایی برای صیانت از عدالت معاوضی ضرورت می یابد. در مجموع این پژوهش نتیجه می گیرد که همزیستی هرمنوتیک حقوقی و استنباط ماشینی تنها در پرتو نظارت انسانی و محدودسازی دامنه کاربرد ماشین به معنای لغوی و عرفی عام امکان پذیر می گردد.

کلیدواژه ها:

هرمنوتیک ، حقوقی ، استنباط ماشینی ، تفسیر قرارداد ، عاملیت الگوریتمی ، عدالت معاوضی ، نظریه ابزار مدرن ، قصد مشترک