رژیم مسئولیت کیفری بینالمللی در قبال جرایم سایبری مبتنی بر فناوری های نوین و هوشمند از جعل عمیق (Deepfake) تا حملات خودکار و آسیب شناسی قوانین داخلی در قبال آن

تحول بنیادین در عرصه ی هوش مصنوعی و نفوذ گسترده ی آن در لایه های مختلف حیات بشری پارادایم نوینی از بزهکاری سایبری را پدید می آورد که در آن عاملیت انسانی تحت الشعاع تصمیم گیری های مستقل الگوریتمی قرار می گیرد. این پژوهش با هدف تبیین ابعاد رژیم مسئولیت کیفری بین المللی در قبال تهدیدات نوظهور برخاسته از فناوری های هوشمند نظیر جعل عمیق و حملات خودکار به واکاوی تطبیقی نظام های حقوقی و آسیب شناسی ساختار تقنینی ایران در مواجهه با این تحولات می پردازد. نوشتار پیش رو با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با نگاهی تقابلی به اسناد بین المللی، رویه های قضایی فرامرزی و متون قانونی پیشرو ضرورت بازخوانی مفاهیم کلاسیک حقوق جزا را در کانون توجه قرار می دهد. یافته های تحقیق بر این امر تاکید می ورزند که انتساب مسئولیت در جرایم هوشمند، به دلیل پیچیدگی علیت و ابهام در تبلور عنصر معنوی از الگوهای سنتی مبتنی بر تقصیر شخصی فاصله می گیرد و به سوی مدل های مسئولیت سیستمی، زنجیره ای و مدیریت ریسک سوق می یابد. در این راسته قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا و تجربیات قضایی بین المللی مبنایی نوین برای توزیع مسئولیت میان طراحان، اپراتورها و بهره برداران سامانه های خودکار فراهم می آورند. در حوزه قوانین داخلی ایران نیز، خلاهای موجود در قانون جرایم رایانه ای و نارسایی عناوین مجرمانه در پوشش کامل رفتارهای مجرمانه مبتنی بر هوش مصنوعی مولد، نیاز به اصلاحات بنیادین تقنینی، جرم انگاری اختصاصی و تدوین استانداردهای ایمنی محور را بیش از پیش نمایان می سازد. در نهایت، استقرار یک رژیم پاسخگویی منسجم و ارتقای سازوکارهای ادله شناسی دیجیتال به عنوان راهکاری کلیدی جهت صیانت از حقوق بنیادین بشر و تامین امنیت پایدار در فضای تبادل اطلاعات قلمداد می گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت کیفری بین المللی ، جعل عمیق (Deepfake) ، حملات خودکار ، حقوق کیفری ایران ، عاملیت الگوریتمیک