وظیفه مدیون در دیه حل شبه عمد با بر فقه امامیه مطالعه ی تطبیقی تحلیلی در کیفیت بلدیه و بانی رجالی اقوال

دیه از مهمترین نهادهای کیفری و مالی در فقه اسلامی است که در جنایات غیر عمدی یا موارد سقوط قصاص، نقش جایگزین ضمان مالی را ایفا می کند. یکی از مهمترین اقسام دیه، دیه قتل شبه عمد است که در فقه امامیه، پرداخت آن بر عهده جانی قرار گرفته و از حیث کیفیت، مقدار و اوصاف ابل دیه، میان فقهای امامیه اختلاف نظر جدی وجود دارد. مسئله اصلی این پژوهش بررسی وظیفه مدیون در دیه قتل شبه عمد و تحلیل اقوال فقها درباره ویژگی های شترهای واجب در دیه است. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع اصیل فقهی، رجالی و حدیثی سه دیدگاه اصلی فقهای امامیه مورد تحلیل قرار گرفته است: دیدگاه محقق حلی، دیدگاه علامه حلی و دیدگاه محقق خویی. مقاله حاضر نشان می دهد که دو دیدگاه نخست مبتنی بر روایاتی ضعیف السند بوده و از حیث رجالی قابل اعتماد نیستند، در حالی که نظریه سوم مبتنی بر صحیحه عبدالله بن سنان، از پشتوانه حدیثی و رجالی قوی تری برخوردار است. بر این اساس قول مختار آن است که دیه شبه عمد در فرض پرداخت از ابل عبارت است از چهل خلفه بین ثنیه تا بازل عام ها، سی حقه و سی بنت لبون. پژوهش حاضر علاوه بر تحلیل فقهی، به بررسی آثار حقوقی این اختلاف در نظام حقوق کیفری جمهوری اسلامی ایران نیز پرداخته است.

کلیدواژه ها:

دیه قتل شبه عمد ، فقه امامیه ، محقق خویی ، عبدالله بن سنان ، دیه مغلظه ، ابل دیه ، مسئولیت جانی ، فقه جزایی اسلام