تحلیل رفتار ضدرقابتی در پلتفرم های آنلاین و آسیب شناسی قوانین ایران

پلتفرم های آنلاین به تدریج جایگاه زیرساختی در اقتصاد دیجیتال یافته و با ایفای نقش میانجیگرانه در تعاملات کاربران شیوه شکل گیری، رقابت، توزیع قدرت و قواعد بازی در بازارهای نوین را دگرگون می سازند؛ تحولی که موجب می شود رفتارهای ضدرقابتی از قالب های سنتی فراتر رود و در لایه های پیچیده تری همچون مدیریت داده، معماری الگوریتم ها، اثرات شبکه ای و کنترل جریان اطلاعات بروز یابد. در چنین فضایی نظام حقوق رقابت ایران که بر پایه مفاهیم و ابزارهای متناسب با اقتصاد خطی و بازارهای تک سویه شکل گرفته با چالش های جدی مواجه می شود و توان پاسخ گویی به پدیده های نوظهور دیجیتال را از دست می دهد. هدف اصلی بحث تحلیل دقیق سازوکارهای ضدرقابتی پلتفرم ها و ارزیابی میزان توانایی قوانین ایران در مواجهه با این رفتارهاست؛ هدفی که از طریق واکاوی عمیق نظریه های بازار چندسویه، بررسی تجربیات جهانی، تحلیل نمونه های واقعی از رفتارهای پلتفرمی در ایران و تطبیق آن ها با چارچوب قانونی موجود دنبال می شود. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی می باشد. یافته ها نشان می دهد که بسیاری از رفتارهای پلتفرمی از جمله خودترجییحی، تبعیض الگوریتمی، انحصار داده، محدودسازی تعامل پذیری، ادغام های خفه کننده رقبا و کنترل جریان دسترسی در چارچوب قوانین موجود قابل شناسایی یا مهار نیست زیرا این قوانین بر مفهوم سنتی «موقعیت مسلط، الگوی تک سویه تعریف بازار، معیارهای ناکارآمد سهم بازار» تکیه دارد که با ماهیت چندسویه و داده محور پلتفرم ها سازگاری لازم را پیدا نمی کند. ساختار نهادی موجود به دلیل فقدان توان تحلیل فنی، ناتوانی در فهم الگوریتم ها و محدودیت اختیارات اجرایی امکان مداخله موثر در رفتارهای نوپدید را به دست نمی آورد و همین ضعف ضرورت اصلاحات بنیادین در حوزه قانون گذاری و تنظیم گری را پررنگ تر می سازد. بدون تحول مفهومی در تعریف قدرت بازار، بازطراحی ابزارهای ارزیابی پلتفرم ها، پیش بینی مقررات رفتاری پیشینی برای بازیگران بزرگ، ایجاد نهاد تخصصی رقابت دیجیتال و هماهنگ سازی قوانین رقابت با مقررات داده و تجارت الکترونیک امکان دستیابی به رقابت سالم، شفاف و نوآورانه در اقتصاد دیجیتال ایران فراهم نمی شود؛ امری که تحقق آن می تواند مسیر توسعه فناوری، صیانت از حقوق مصرف کننده و ارتقای کارایی بازار را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

پلتفرم ، دیجیتال ، رفتار ضدرقابتی ، اثرات شبکه ای ، حقوق ، رقابت ، خودترجییحی ، تبعیض الگوریتمی ، انحصار داده