ارائه چارچوب فقهی تمدنی برای امنیت شخصی با ترکیب روش لایه ای تمدنی و نظریه مصالح خمسه

مفهوم «امنیت شخصی» در نظریه های رایج، معاصر غالبا به ابعاد فیزیکی انتظامی یا حقوق فردی تقلیل یافته و از پیوندهای عمیق آن با معنا، هویت، اخلاق و ساخت تمدنی غفلت شده است. این مقاله با رویکردی فقهی تمدنی و با تکیه بر نظریه مصالح خمسه در فقه امامیه در پی ارائه چارچوبی بدیل برای بازتعریف امنیت شخصی است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی نظری و با روش کیفی توصیفی-تحلیلی و اجتهادی تطبیقی انجام شده و داده های آن از منابع کتابخانه ای متون فقهی، اصولی و آرای فقهای معاصر استخراج شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مصالح خمسه حفظ دین، نفس، عقل، نسل و مال را می توان به مثابه یک نظام منسجم امنیت انسانی تلقی کرد که تمامی ساحت های وجودی انسان را در بر می گیرد. بر این اساس مقاله با تلفیق نظریه مصالح خمسه و روش مدل لایه ای تمدنی الگویی پنج لایه شامل لایه های معرفتی، فلسفی نهادی، حقوقی ساختاری، مدیریتی اجتماعی-فرهنگی و فردی اخلاقی ارائه می دهد. در این الگو هر یک از مصالح خمسه در هر لایه کارکردی امنیت ساز ایفا کرده و در مجموع یک نظام جامع و پایدار از امنیت شخصی را در چارچوب تمدن اسلامی شکل می دهند. نتیجه پژوهش نشان می دهد که فقه شیعه با بهره گیری از مصالح خمسه و اجتهاد، پویا ظرفیت نظری و عملی لازم برای تولید الگوی بومی چندلایه و غایت مدار امنیت شخصی را داراست؛ الگویی که می تواند جایگزین مناسبی برای رویکردهای تقلیل گرای وارداتی در حوزه امنیت انسانی باشد.

کلیدواژه ها:

امنیت شخصی ، مصالح خمسه ، فقه امامیه ، فقه تمدنی ، مدل لایه ای تمدنی