قراردادهای انتقال داده و مالکیت داده در شرکتهای دانش بنیان - تحلیل حقوق خصوصی تطبیقی میان حقوق ایران و اتحادیه اروپا

تحول اقتصاد دانش بنیان و گسترش فناوری های دیجیتال موجب شده است داده به عنوان دارایی محوری و منبع تولید ارزش اقتصادی در حقوق خصوصی مورد توجه قرار گیرد. با این حال فقدان چارچوب حقوقی روشن برای مالکیت و انتقال داده چالش های متعددی در روابط قراردادی میان شرکت های دانش بنیان ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد تطبیقی میان حقوق ایران و اتحادیه اروپا به بررسی مبانی نظری ماهیت حقوقی و سازوکارهای قراردادی انتقال داده می پردازد. در این مطالعه ضمن تحلیل مقررات اتحادیه اروپا نظیر (۲۰۱۶) GDPR، قانون حکمرانی داده (۲۰۲۲) و Data Act، تحول رویکرد از مالکیت عینی به حق دسترسی و استفاده ی منصفانه تبیین شده است. در مقابل حقوق ایران با اتکا بر اصول فقهی همچون مالیت و انتفاع مشروع و قواعد عمومی قراردادها ماده ۱۰ قانون مدنی قابلیت پذیرش روابط داده محور را دارد هرچند هنوز فقدان قانون خاص در این زمینه است. بر پایه ی این مقایسه الگوی پیشنهادی مقاله برای شرکت های دانش بنیان طراحی قرارداد داده به عنوان عقدی نامعین اما مشروع و مرکب از عناصر صلح اجاره و محرمانگی است. این الگو می تواند ضمن حفظ منافع دارنده ی داده، جریان منصفانه ی اشتراک و نوآوری را تسهیل نماید. نتیجه پژوهش نشان می دهد که آینده ی تنظیم حقوق داده در ایران نه در مالکیت انحصاری بلکه در قراردادهای شفاف منعطف و منصفانه نهفته است.

کلیدواژه ها:

داده ، قراردادهای داده ، حقوق خصوصی تطبیقی ، Data Act ، شرکت های دانش بنیان