واکاوی راهبردهای عملیاتی ارتقاء فرایند خلاقیت در آموزش طراحی هنرهای تجسمی

آموزش هنر در معنای اصیل خود صرفا انتقال مهارت های فنی نیست؛ بلکه عرصه ای برای پرورش شیوه ای متمایز از تفکر، ادراک و آفرینش است. پژوهش پیش رو با تکیه بر این مفروض که خلاقیت فرآیندی نظام مند، پویا و قابل آموزش است، به مقایسه تاثیر دو رویکرد طراحی عینیت گرا و ذهنیت گرا بر مولفه های خلاقیت دانشجویان هنرهای تجسمی می پردازد. هدف پژوهش حاضر تبیین الگوهای موثر پرورش خلاقیت در آموزش هنرهای تجسمی از طریق واکاوی تطبیقی دو رویکرد طراحی عینیت گرا و ذهنیت گرا است. این پژوهش با مفروض دانستن خلاقیت به منزله فرآیندی نظام مند، پویا و قابل آموزش بر ضرورت برنامه ریزی ساختاریافته و پژوهش محور در طراحی تجارب یادگیری تاکید می ورزد. چارچوب نظری تحقیق خلاقیت را گونه ای از حل مسئله بصری تلقی می کند که طیفی از شناسایی مسئله تا ایده پردازی، آزمایشگری، ارزیابی و بازاندیشی را در بر می گیرد. از این منظر طراحی عینیت گرا با تاکید بر تقویت ادراک بصری، تفکر ساخت یافته و گذار نظام مند به انتزاع و طراحی ذهنیت گرا با تاکید بر شهود، هنری ناخودآگاه، خلاق بداهه پردازی و بهره گیری از تصادف هر یک نقش متمایزی در گسترش تفکر واگرا ایفا می کنند. پرسش های اصلی پژوهش عبارت اند از: (۱) چه تفاوت ها و تشابه هایی میان رویکرد طراحی عینیت گرا و رویکرد طراحی ذهنیت گرا از حیث تاثیر بر مولفه های خلاقیت (سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط) در فرایند آموزش طراحی دانشجویان هنرهای تجسمی وجود دارد؟ (۲) کدام یک از دو رویکرد یاد شده در پرورش تفکر واگرا و استقلال هنری دانشجویان اثر بخش تر است؟ یافته ها حاکی از آن است که فقر پژوهش های نظری، کاربردی و برنامه ریزی نامنسجم درسی می تواند به کاهش کیفیت آموزش، تضعیف خروجی های هنری و در نهایت بروز پیامدهای فرهنگی و زیبایی شناختی نامطلوب بینجامد. از این رو، آموزش اثربخش هنر مستلزم اتخاذ رویکردی فرآیندمحور، کل نگر و یکپارچه است که به طور همزمان سه عرصه مهارت های فنی، عمق مفهومی و تجربه شهودی را پوشش دهد.

کلیدواژه ها:

خلاقیت ، طراحی عینیت گرا ، ادراک بصری ، ذهنیت گرایی