طراحی و اعتبار سنجی الگوی تدریس فعال مساله محور (PBL) در درس معارف اسلامی با رویکرد تربیت اقتصادی دانش آموزان

آموزش معارف اسلامی در عصر حاضر با چالش جدی ایجاد ارتباط بین آموزه های دینی و زندگی واقعی دانش آموزان مواجه است. رویکردهای سنتی، آموزش اغلب مبتنی بر سخنرانی و انتقال یک سویه مفاهیم است نتوانسته است پیوند ملموسی بین تعالیم اسلام و مسائل اقتصادی روزمره برقرار کند. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبار سنجی الگوی تدریس فعال مساله محور (PBL) برای درس معارف اسلامی با تاکید بر تربیت اقتصادی انجام شد. روش پژوهش از نوع آمیخته (کمی-کیفی) و در سه فاز متوالی اجرا گردید. در فاز کیفی با استفاده از روش نظریه داده بنیاد و انجام مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق با ۲۵ نفر از اساتید حوزه و دانشگاه، معلمان مجرب درس معارف و صاحب نظران اقتصاد اسلامی مولفه های اولیه الگو استخراج شد. در فاز کمی الگوی طراحی شده در معرض قضاوت ۳۰ متخصص علوم تربیتی و معارف اسلامی قرار گرفت و با روش دلفی در سه دور و محاسبه شاخص های روایی محتوایی (CVI) و روایی محتوایی نسبی (CVR) اعتبارسنجی شد. در فاز سوم الگوی نهایی در یک مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بر روی ۶۰ دانش آموز پسر پایه یازدهم رشته علوم انسانی در شهر تهران اجرا و اثربخشی آن سنجیده شد. یافته ها نشان داد الگوی نهایی با عنوان "PBL-MAAREF" در پنج مرحله اصلی معرفی مساله، کاوش گروهی، طراحی، راه حل ارائه و شبیه سازی، تبیین و بازتاب طراحی شده است. شاخص CVI الگو ۰.۹۱ و شاخص CVR آن ۰.۸۵ به دست آمد که نشان دهنده اعتبار بالای الگو است. نتایج اجرای آزمایشی نشان داد که میانگین نمره درک و کاربست مفاهیم اقتصادی- دینی دانش آموزان گروه آزمایش از ۳۹.۲ از ۱۰۰ در پیش آزمون به ۷۹.۸۷ در پس آزمون افزایش یافته است (p <۰.۰۰۱). همچنین میزان مشارکت فعال و تعامل دانش آموزان در فرآیند یادگیری بر اساس چک لیست مشاهده ۷۵ درصد بهبود داشت. الگوی PBL-MAAREF می تواند با ایجاد پیوندی عینی و کاربردی بین مبانی دینی و مسائل اقتصادی به تربیت اقتصادی نسل جوان بینجامد.

کلیدواژه ها:

تدریس مساله محور (PBL) ، معارف اسلامی ، تربیت اقتصادی ، الگوی آموزشی ، رویکرد آمیخته