طراحی مدل تصمیم یار مکانی اقتصادی برای تجاری سازی فناوری های نوین آب کشاورزی با تلفیق GIS یادگیری ماشین و تحلیل سرمایه گذاری

تشدید تنش آبی، افزایش هزینه انرژی و پراکندگی فضایی شرایط تولید سبب شده است که مزیت فنی فناوری های نوین آبیاری به تنهایی برای پذیرش و تجاری سازی آن ها کافی نباشد. بسیاری از فناوری ها پس از موفقیت آزمایشگاهی یا پایلوت به دلیل نبود ارزیابی همزمان عملکرد فنی، تناسب مکانی، توجیه اقتصادی، ریسک بازار و آمادگی نهادی در «دره مرگ تجاری سازی» متوقف می شوند. هدف این پژوهش طراحی یک مدل تصمیم یار مکانی-اقتصادی برای اولویت گذاری سرمایه گذاری و مقیاس پذیری فناوری های آب کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک است. مطالعه از نوع مرور یکپارچه انتقادی و توسعه چارچوب با ۲۹ منبع هسته ای شامل ۲۴ مقاله داوری شده، چهار گزارش رسمی بین المللی و یک مقاله کاری عمدتا در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ بر اساس اعتبار، ارتباط و قابلیت ردیابی انتخاب و در شش محور کدگذاری شدند. چارچوب پیشنهادی چهار موتور تحلیلی GIS و تصمیم گیری چند معیاره، یادگیری ماشین، تحلیل هزینه-فایده و ارزیابی آمادگی تجاری سازی را در یک معماری شش دروازه ای تلفیق می کند. یافته ها نشان دادند که مدل های هوشمند می توانند در شرایط مطالعه شده مصرف آب را ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش و بهره وری را ۱۱ درصد افزایش دهند؛ با این حال، هزینه دسترسی به داده، عدم قطعیت، ریسک عملکرد آب و فقدان خدمات فنی از موانع غالب پذیرش هستند. مدل نهایی شامل هفت بعد آمادگی، پنج طبقه خروجی و سازوکار تحلیل عدم قطعیت، اعتبارسنجی مکانی و توضیح پذیری است. نوآوری پژوهش در انتقال کانون تصمیم از بهترین الگوریتم به بهترین فناوری برای مکان، کاربر و مدل کسب وکار مشخص است. چارچوب می تواند مبنای طراحی داشبوردهای سرمایه گذاری، برنامه های حمایتی، هدفمند، قراردادهای عملکرد محور و پایلوت های قابل مقیاس قرار گیرد؛ با این حال اجرای تجربی آن مستلزم داده های محلی، هزینه عملکرد آب، بازار و رفتار بهره برداران است.

کلیدواژه ها:

فناوری آب کشاورزی ، سامانه تصمیم یار مکانی تجاری سازی ، یادگیری ماشین توضیح پذیر ، اقتصاد آب ، آبیاری هوشمند ، تحلیل سرمایه گذاری