ارزیابی چندمتغیره رژیم های حرارتی و رطوبتی قصرشیرین و دلالت های آن بر گذار اقلیم نیمه خشک

شناخت تغییرپذیری رژیم های اقلیمی در مناطق نیمه خشک برای ارزیابی حساسیت محیطی و مخاطرات اقلیمی آینده اهمیت زیادی دارد. این پژوهش با استفاده از چارچوب آماری چندمتغیره مبتنی بر تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و تحلیل خوشه ای، ساختار اقلیمی قصرشیرین در غرب ایران را بررسی کرده است. متغیرهای اقلیمی شامل دما، بارش، رطوبت نسبی و سرعت باد طی دوره ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ پس از استانداردسازی به روش Z-score تحلیل شدند. نتایج تحلیل PCA نشان داد که مولفه اول حدود ۶۸.۶ درصد از کل واریانس داده ها را تبیین می کند و عمدتا تحت تاثیر متغیرهای دما قرار دارد. مولفه دوم بیشتر با تغییرات رطوبت و بارش مرتبط بوده و نوسانات رطوبتی اقلیم منطقه را نشان می دهد. تحلیل خوشه ای وجود دو رژیم اقلیمی اصلی را در منطقه آشکار کرد: رژیم گرم و خشک که با دمای بالا و رطوبت پایین مشخص می شود و رژیم معتدل و نسبتا مرطوب که با بارش و رطوبت بیشتر همراه است. جدایی مشخص این رژیم ها در فضای PCA نشان دهنده حساسیت بالای اقلیم منطقه به تعامل میان انرژی حرارتی و دسترس پذیری رطوبت است. نتایج پژوهش نشان می دهد که قصرشیرین در معرض افزایش تنش حرارتی و ناپایداری اقلیمی قرار دارد؛ شرایطی که می تواند تحت تاثیر گرمایش آینده تشدید شود. رویکرد رژیم محور استفاده شده در این پژوهش می تواند به عنوان چارچوبی موثر برای شناسایی گذارهای اقلیمی در مناطق نیمه خشک و حمایت از برنامه ریزی سازگاری اقلیمی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

رژیم اقلیمی ، تحلیل مولفه های اصلی ، تحلیل خوشه ای ، اقلیم نیمه خشک ، غلبه حرارتی ، قصرشیرین