جامعه مدنی؛ مفاهیم، نظریه ها و کاربردها

جامعه مدنی عرصه ای برای تنظیم و تسهیل رابطه میان دولت و جامعه است که از یک سو دیدگاه های مردم را به دولت و از سوی دیگر دیدگاه های دولت را به مردم منتقل می کند. این مفهوم در جوامع مختلف با مفاهیم مختلف به کار گرفته شده؛ در بعضی موارد تحت عنوان یک فرهنگ، گاهی تحت عنوان یک روش حکومت و گاهی نیز به عنوان یک ایدئولوژی تجلی یافته است. در جامعه ما نیز با ظهور دولت اصلاحات جامعه مدنی یکی از شعارهای دولت قرار گرفت و سیاری در مورد آن نوشتند و سخنرانی کردند و افکار خود را در این قالب عرضه نمودند. سوالاتی نیز در ذهن هر دانشجو و محققی شکل گرفت که اصلا جامعه مدنی چیست، از کجا نشات گرفته و لازمه آن چیست؟ خلاصه آنکه اندیشمندان جامعه شناس در این خصوص چه گفته اند و تفاوت آن در شرق و غرب در چیست؟ در این مقال با رویکرد ساختی-کارکردی و روش کیفی با تکنیک اسنادی به مرور این مطالب پرداخته و سعی در پاسخگویی به این سوالات شده است. نظریه پردازانی نظیر هابز، لاک، روسو، هگل، مارکس و گرامشی در این خصوص سخنانی گفته و هر یک بسته به رویکرد خود نظراتی ارائه کرده اند. برخی بر تایید و برخی بر رد جامعه مدنی همت گماشتند و هر یک ملزوماتی را برای جامعه مدنی برشمردند. خلاصه آنکه لازمه جامعه مدنی وجود دموکراسی، آزادی، نهادهای رابط میان دولت و ملت و تحقق حقوق شهروندی و ... است. و تفاوت آن در شرق و غرب به دامنه نفوذ اقتدار دولت ربط دارد.

کلیدواژه ها:

جامعه مدنی ، هابز ، لاک ، روسو ، هگل ، مارکس ، گرامشی