الگوریتمی

ورود گسترده هوش مصنوعی مولد و سامانه های هوشمند به محیط کار ماهیت شغل الگوی نظارت و انتظارات مهارتی از کارکنان را دگرگون کرده است. اگرچه ادبیات مدیریت عمدتا بر منافع بهره وری این فناوری تاکید دارد شواهد نوظهور نشان می دهد که همزیستی انسان و «همکار هوشمند» می تواند سازوکارهای تازه ای از فشار روانی ایجاد کند که در قالب مفاهیم سنتی استرس شغلی به طور کامل قابل تبیین نیست. هدف پژوهش حاضر تبیین سازوکارهای شکل گیری فرسودگی شغلی در محیط های کاری مبتنی بر هوش مصنوعی و ارائه چارچوبی یکپارچه برای تحلیل آن است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی - توسعه ای و از نظر روش مروری - تحلیلی با رویکرد مرور یکپارچه ادبیات است. منابع از پایگاه های Springer، Emerald، Science Direct، Web of Science، Scopus و همچنین پایگاه های فارسی SID، نورمگز و مگیران در بازه زمانی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵ استخراج و پس از غربالگری تحلیل مضمونی شدند. یافته ها نشان می دهد سه پیشایند کلیدی شامل اضطراب جایگزینی شغلی، اضافه بار یادگیری دیجیتال و نظارت الگوریتمی از سه مسیر متمایز اما هم افزا به فرسودگی شغلی منجر می شوند: مسیر تهدید هویت و ناامنی شغلی، مسیر تحلیل منابع شناختی و مسیر تضعیف استقلال و امنیت روان شناختی. همچنین حمایت سازمانی ادراک شده، رهبری دیجیتال انسان محور، شفافیت الگوریتمی و طراحی مجدد شغل به عنوان سازوکارهای تعدیل گر و محافظتی شناسایی شدند. بر پایه این یافته ها چارچوب پیشایند - سازوکار - پیامد - مداخله با ده گزاره پژوهشی و مجموعه ای از شاخص های پایش ارائه شد. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای طراحی سیاست های سلامت روان کارکنان در فرایند تحول دیجیتال سازمان های دولتی و خصوصی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، هوش مصنوعی در محیط کار ، نظارت الگوریتمی ، تکنواسترس ، ناامنی شغلی