سواد مالی و تاب آوری مالی کارکنان در مواجهه با ناامنی شغلی ادراک شده در عصر هوش مصنوعی ارائه یک مدل مفهومی با اتکا به گزارش وضعیت محیط کار جهانی ۲۰۲۶ گالوپ

گسترش هوش مصنوعی در محیط های کاری در کنار ایجاد فرصت هایی برای افزایش بهره وری و نوآوری می تواند با تشدید ابهام درباره آینده مشاغل تغییر نقش های شغلی و ادراک احتمال جایگزینی به افزایش ناامنی شغلی و فشار روانی کارکنان منجر شود. گزارش State of the Global Workplace: The Human Side of the Revolution نشان می دهد مشارکت جهانی کارکنان در سال ۲۰۲۵ به ۲۰ درصد رسیده است؛ در حالی که این شاخص در سال ۲۰۲۲ برابر با ۲۳ درصد بوده است. گزارش همچنین هزینه بهره وری از دست رفته ناشی از مشارکت پایین کارکنان را حدود ۱۰ تریلیون دلار معادل ۹ درصد تولید ناخالص داخلی، جهان برآورد می کند؛ هرچند این برآورد به صورت مستقیم اثر علی هوش مصنوعی یا ناامنی شغلی را اندازه گیری نمی کند [۲۵ ص..[۹ پژوهش حاضر با رویکرد مفهومی-تحلیلی و بر مبنای تحلیل ثانویه گزارش گالوپ و مرور پیشینه داخلی و بین المللی مدلی برای تبیین نقش احتمالی سواد مالی در کاهش آسیب پذیری کارکنان در برابر ناامنی شغلی ادراک شده ناشی از هوش مصنوعی ارائه می کند. در مدل پیشنهادی سواد مالی از طریق تقویت خودکارآمدی مالی به افزایش تاب آوری مالی کارکنان منجر می شود سپس تاب آوری مالی هم به صورت مستقیم با کاهش استرس ادراک شده کارکنان یا استرس شغلی ارتباط دارد و هم می تواند رابطه مثبت میان ناامنی شغلی ادراک شده و استرس را تضعیف کند. تحلیل مفهومی نشان می دهد سواد مالی در صورت تبدیل شدن به توانایی عملی و احساس کنترل مالی می تواند علاوه بر یک شایستگی فردی به عنوان یکی از منابع حمایتی در سیاست های رفاه کارکنان مورد توجه قرار گیرد. با این حال دو محدودیت اساسی باید صریحا بیان شود نخست گزارش گالوپ سواد مالی، خودکارآمدی مالی و تاب آوری مالی را مستقیما اندازه گیری نکرده است، بنابراین مدل پیشنهادی یک چارچوب نظری مفهومی است و نه یافته تجربی مستقیم از گزارش گالوپ دوم شش رابطه پیشنهادی (۱) تا (۶) به عنوان گزاره های نظری قابل آزمون صورت بندی شده اند و در این مطالعه با داده فردی یا آزمون آماری ارزیابی نشده اند. مدل ارائه شده چارچوبی برای طراحی مطالعات تجربی آینده به ویژه در بافت ایران و مداخلات سازمانی در زمینه آموزش مالی رفاه مالی و مدیریت گذار به هوش مصنوعی فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

سواد مالی ، خودکارآمدی مالی ، تاب آوری مالی ، ناامنی شغلی ادراک شده ، استرس شغلی ، هوش مصنوعی ، مشارکت کارکنان