مروری بر نظریه نهادی: پیچیدگی نهادی، کنشگری سازمانی و راهبردهای پاسخ

نظریه نهادی یکی از چارچوب های مسلط در تبیین رفتار سازمان ها است که در رویکردهای اولیه سازمان ها را عمدتا کنشگرانی منفعل در برابر فشارهای نهادی و الزامات هم شکلی تصویر می کرد. با این حال افزایش پیچیدگی محیط های سازمانی و تکثر منطق های نهادی زمینه ساز گذار ادبیات نهادی به رویکردی پویه فرایندی و کنشگرایانه شده است. هدف مقاله مروری حاضر تحلیل و ترکیب مفهومی ادبیات نظریه نهادی در حوزه سازمان با تمرکز بر منطق های نهادی، پیچیدگی نهادی و پاسخ های سازمانی است. این پژوهش با رویکرد مرور نظری تحلیلی و بر اساس تحلیل تطبیقی مقاله های منتخب از نشریات معتبر بین المللی انجام شده است. تحلیل داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی و تماتیک صورت گرفت و مفاهیم کلیدی در قالب مقایسه نظام مند و ترکیب مفهومی بازتفسیر شدند. یافته ها نشان می دهند که سازمان ها در اغلب میدان های نهادی با تعدد و تعارض منطق های نهادی مواجه اند و این وضعیت شکل گیری پیچیدگی نهادی پایدار را به دنبال دارد. سازمان های هیبریدی به عنوان بستر اصلی این پیچیدگی ظاهر می شوند و از طریق راهبردهایی چون تفکیک، تلفیق، گزینش انتخابی و سازگاری تدریجی به الزامات متعارض پاسخ می دهند. نتایج نشان می دهد که این پاسخ ها ماهیتی ایستا و خطی ندارند بلکه در تعامل مستمر با زمینه، نهادی، زمان و سطح تحلیل تحول می یابند. در این میان مشروعیت نهادی به عنوان سازوکار مرکزی رفتار سازمان ها نه یک وضعیت نهایی بلکه فرایندی پویا، نسبی و مذاکره ای تلقی می شود. بر این اساس مقاله یک مدل مفهومی فرایندی و چرخ داری ارائه می کند که چگونگی شکل گیری پیچیدگی نهادی، کنشگری سازمانی، راهبردهای پاسخ و بازپیکربندی منطق های نهادی را به صورت یکپارچه تبیین می کند. این مدل با گذار از رویکردهای ایستایی سهمی نظری در تعمیق فهم پویایی نهادی در سازمان ها و ترسیم مسیرهای پژوهشی آینده دارد.

کلیدواژه ها:

نظریه ، نهادی ، فشارهای نهادی ، پاسخگویی سازمانی ، منطق های نهادی ، پیچیدگی نهادی ، سازمان های هیبریدی ، مشروعیت نهادی