مروری بر رویکردهای مدیریت استراتژیک صنعتی در مواجهه با بحران های ژئوپلیتیکی و امنیتی

در سال های گذشته به ویژه با تشدید تحولات ژئوپلیتیکی بحران های امنیتی و اختلالات وسیع در زنجیره های تامین جهانی اهمیت مفهوم تاب آوری صنعتی را برای اقتصادهای ملی چندین برابر کرده است. صنایع در بسیاری از کشورها در برابر شوک هایی نظیر تحریم های اقتصادی، جنگ ها، بحران های انرژی و نوسانات بازارهای جهانی با چالش های جدی و تاثیرگذار در تامین مواد اولیه، تداوم تولید و حفظ بازارهای صادراتی مواجه گردیده اند. در چنین بستری تقویت و افزایش ظرفیت تاب آوری صنعتی به عنوان یکی از الزامات اساسی سیاست گذاری اقتصادی و صنعتی مطرح گردیده است. هدف اصلی این پژوهش بررسی ابعاد مختلف تاب آوری صنعتی در شرایط بحران های ژئوپلیتیکی و امنیتی و ارائه چارچوبی تحلیلی برای تقویت توان صنایع در مواجهه با این شوک ها است. این پژوهش با رویکردی کاربردی و مبتنی بر روش مرور نظام مند منابع علمی انجام گردیده و داده ها از طریق بررسی مقالات علمی، گزارش های تخصصی و مطالعات مرتبط با حوزه سیاست، صنعتی، مدیریت بحران، پدافند اقتصادی و مدیریت تداوم کسب و کار گردآوری شده اند. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مهم ترین مولفه ها و راهبردهای مرتبط با تاب آوری صنعتی استخراج و در قالب یک چارچوب چند سطحی شامل سطح بنگاه، صنعت و سیاست گذاری کلان طبقه بندی شده اند. یافته های پژوهش بیانگر آن است که تاب آوری صنعتی حاصل تعامل مجموعه ای از عوامل ساختاری، مدیریتی و سیاستی است. در سطح بنگاه عواملی مانند انعطاف پذیری، تولید، تنوع بخشی به منابع تامین و مدیریت ریسک عملیاتی اهمیت دارند. در سطح صنعت، توسعه شبکه های تامین، همکاری میان بنگاه ها و تقویت زیرساخت های لجستیکی و اطلاعاتی نقش مهمی در کاهش آسیب پذیری ایفا می کنند. در سطح کلان نیز سیاست هایی نظیر تنوع بخشی به مسیرهای تجاری، ایجاد ذخایر راهبردی، تقویت دیپلماسی اقتصادی و توسعه زیرساخت های دیجیتال می توانند ظرفیت تاب آوری صنایع را افزایش دهند. سپس بر اساس نتایج راهبردهای تقویت تاب آوری صنعتی را می توان در سه دسته پیشگیرانه، تطبیقی و تاب آورانه طبقه بندی کرد. اجرای این راهبردها می تواند علاوه بر کاهش آسیب پذیری صنایع در برابر بحران های ژئوپلیتیکی به ارتقای امنیت اقتصادی و پایداری رشد صنعتی در بلندمدت منجر شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری صنعتی ، بحران های ژئوپلیتیکی ، امنیت اقتصادی ، سیاست صنعتی ، زنجیره تامین ، پدافند غیر عامل اقتصادی