چالش های مدیریت عملیات اضطرار در مخاطرات طبیعی ایران با تاکید طوفان های دریایی و رویکرد قاعده فورس ماژور در حقوق بین الملل

طوفان های دریایی از مهمترین مخاطرات طبیعی سواحل جنوبی ایران به شمار می روند و می تواند ایمنی دریانوردی، زیرساخت های بندری و زنجیره های حیاتی حمل و نقل را به شدت مختل کنند. مدیریت عملیات اضطرار در چنین شرایطی مستلزم وجود سامانه های هشدار سریع، هماهنگی میان سازمانی، تجهیزات امداد دریایی و چارچوب های حقوقی کارآمد است. در سطح حقوق بین الملل، قاعده فورس ماژور به عنوان یکی از مبانی رفع مسئولیت دولت ها و اشخاص در شرایط غیر قابل پیش بینی و اجتناب ناپذیر نقش مهمی در تحلیل پیامدهای حقوقی ناشی از طوفان های دریایی دارد. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از اسناد سازمان بین المللی دریانوردی (IMO)، کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) و رویه های قضایی بین المللی به بررسی رابطه میان مدیریت عملیات اضطرار و قاعده فورس ماژور در بستر مخاطرات دریایی ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هرچند طوفان های دریایی می توانند مصداق شرایط فورس ماژور تلقی شود اما ضعف در زیرساخت های مدیریتی، ناهماهنگی نهادی و خلاهای حقوقی موجود در ایران، امکان بهره گیری موثر از این قاعده را در سطح بین المللی محدود می سازد. بر اساس نتایج پژوهش، تقویت چارچوب های حقوقی، ارتقای استانداردهای عملیاتی و توسعه سازوکارهای هماهنگی میان سازمانی از الزامات بهبود مدیریت اضطرار دریایی و افزایش توان ایران در استناد به قاعده فورس ماژور در مواجهه با مخاطرات طبیعی است.

کلیدواژه ها:

مدیریت عملیات ، اضطرار ، طوفان های دریایی ، فورس ماژور ، حقوق بین الملل ، مسئولیت دولت