طراحی مدل مفهومی حسابرسی مبتنی بر آموزه های قرآنی بررسی امکان پیاده سازی در نظام حسابرسی ایران

هدف این پژوهش طراحی و اعتبارسنجی یک مدل مفهومی حسابرسی مبتنی بر آموزه های قرآنی و بررسی امکان پیاده سازی آن در نظام حسابرسی ایران است. با وجود به کارگیری استانداردهای بین المللی حسابرسی در کشور، این چارچوب ها غالبا ریشه در بسترهای فرهنگی و اجتماعی غرب دارند و در برخی موارد نتوانسته اند پاسخگوی الزامات اخلاقی و ارزشی جامعه ایرانی اسلامی باشند. از این رو ضرورت ارائه الگویی بومی و اخلاق محور مبتنی بر آموزه های قرآن کریم به منظور ارتقای کیفیت حسابرسی، تقویت رفتار حرفه ای حسابرسان و افزایش اعتماد عمومی محور اصلی این پژوهش را تشکیل می دهد. روش تحقیق به صورت آمیخته (کیفی-کمی) طراحی شده است. در مرحله کیفی با تحلیل محتوای آیات قرآن کریم، متون تفسیری و منابع اسلامی مرتبط با مفاهیم نظارتی و اخلاقی و همچنین انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه حسابداری، حسابرسی و فقه اسلامی مولفه های اصلی حسابرسی قرآنی شامل امانت داری، صداقت، عدالت، شفافیت، مسئولیت پذیری و انضباط حرفه ای شناسایی شد و مدل مفهومی اولیه تدوین گردید. در مرحله کمی پرسشنامه ای مبتنی بر ابعاد مدل طراحی و میان ۱۰۰ نفر از حسابرسان، اساتید حسابداری و خبرگان حسابداری اسلامی شهر تهران طی سال های ۱۴۰۳-۱۴۰۴ توزیع شد. روایی ابزار به صورت محتوایی و پایایی آن با آلفای کرونباخ بررسی گردید. آزمون های آماری شامل آمار توصیفی، آزمون ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل عاملی تاییدی (CFA) برای اعتبارسنجی مدل به کار گرفته شد. یافته ها نشان داد که میزان پذیرش مدل در جامعه مورد مطالعه بالا است (میانگین کل ۴.۲۲ از ۵) و بیشترین امتیاز به بعد شفافیت گزارشگری اختصاص دارد. همبستگی بالای معیارهای قرآنی با استانداردهای فعلی حسابرسی ایران (۰.۷۹) بیانگر همگرایی مطلوب مدل پیشنهادی با چارچوب های حرفه ای موجود است. نتایج تحلیل عاملی تاییدی برازش مناسب مدل را تایید کرد (۰.۹۳=CFI و ۰.۰۶=RMSEA) و ۶۸ درصد از واریانس رفتار حرفه ای حسابرسان تبیین شد. در عین حال، موانعی نظیر ضعف استقلال نهادی، کمبود آموزش های تخصصی قرآنی و مقاومت در برابر تغییر شناسایی گردید. در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که مدل حسابرسی مبتنی بر آموزه های قرآنی، از قابلیت اجرا و کاربرد در نظام حسابرسی ایران برخوردار بوده و می تواند به عنوان الگویی بومی در ارتقای اخلاق حرفه ای و کیفیت حسابرسی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

حسابرسی ، قرآنی ، مدل مفهومی ، بومی ، اعتبارسنجی ، اخلاق حرفه ای ، شفافیت