تحلیل و تبیین سبک رهبری سنتی در حوزه های علمیه ایران

حوزه های علمیه به عنوان نهادهای دیرپای مذهبی و علمی همواره از الگوهای مدیریتی خاصی پیروی کرده اند که ریشه در سنت های دینی و اخلاقی دارد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی، تحلیل و تبیین مولفه های سبک رهبری سنتی و اصیل در حوزه های علمیه ایران به منظور ارائه الگویی بومی برای مدیریت این نهادهاست. این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه پردازی داده بنیاد (Grounded Theory) انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها شامل مصاحبه های عمیق و نیمه ساختار یافته با ۱۸ نفر از خبرگان اساتید و مدیران سطوح عالی حوزوی و همچنین بررسی ۲۰ منبع و سند مکتوب مرتبط بوده است. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت. تحلیل داده ها منجر به شناسایی شاخص های کلیدی سبک رهبری سنتی در قالب ۵ بعد اصلی شامل «اهداف و راهبردها»، «ساختار و ارتباطات سیستم های عملیاتی، منابع انسانی و نوع مدیریت» گردید. نتایج نشان داد که مولفه هایی همچون مقبولیت علمی و معنوی به جای حکم اداری، تعاملات چهره به چهره و صمیمی، «نگاه هدایتگری و پدری به جای ریاست» و اولویت زهد و تواضع در رهبری ارکان اصلی سبک رهبری سنتی (اصیل) را تشکیل می دهند. همچنین مشخص گردید که این سبک قرابت بسیار نزدیکی با مدل رهبری خدمتگزار دارد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که سبک رهبری سنتی در حوزه های علمیه بر پایه پیوند میان استاد و شاگرد و نفوذ معنوی بنا شده است. با این حال در سال های اخیر تقابلی میان این سبک اصیل و ساختارهای بوروکراتیک جدید شکل گرفته است. تبیین این مولفه ها می تواند به مدیران حوزوی کمک کند تا ضمن حفظ هویت معنوی و سنتی به کارآمدی سازمانی در مواجهه با اقتضائات نوین دست یابند.

کلیدواژه ها:

سبک رهبری ، سنتی حوزه های علمیه ، ایران ، نظریه داده ، بنیاد ، رهبری خدمتگزار ، مدیریت اسلامی