شناسایی و تحلیل خوشه صنعتی پلاستیک در استان البرز با تاکید بر مدل مارشالی

صنعت تولید بطری و محصولات پلاستیکی یکی از ارکان کلیدی زنجیره تامین صنایع مصرفی نظیر شوینده، خوراکی، آرایشی و دارویی به شمار می رود و استان البرز به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز، زیرساخت صنعتی پیشرفته و دسترسی سریع به منابع اولیه، به کانون پرتحرک این صنعت تبدیل گردیده است. در چنین بستری، شکل گیری خوشه صنعتی پلاستیک بر پایه مدل مارشالی اهمیت ویژه ای دارد؛ مدلی که بر نزدیکی جغرافیایی، رقابت همراه با همکاری، تسهیم دانش و بهره مندی از مزیت های جمعی استوار است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل ساختار خوشه صنعتی پلاستیک در استان البرز و بررسی نحوه تعامل بازیگران کلیدی آن (تامین کنندگان، تولیدکنندگان و مشتریان) در راستای ارتقای رقابت پذیری و توسعه پایدار است. این مطالعه با رویکرد کیفی و از طریق مشاهده میدانی، تحلیل تجربه زیسته و بررسی ساختار عملیاتی شرکت های فعال در حوزه پلاستیک انجام گرفته است. داده ها بر اساس مشارکت در تولید، ارزیابی محیط صنعتی و تطبیق با چارچوب نظری مارشالی استخراج و تحلیل گردیدند. نتایج نشان داد که تمرکز مکانی واحدهای تولیدی در استان البرز موجب هم افزایی بین شرکت ها، کاهش هزینه های لجستیکی و افزایش نوآوری در طراحی بطری ها شده است. رقابت نزدیک میان تولیدکنندگان، همکاری پیوسته با تامین کنندگان مواد اولیه و حضور فعال شرکت های خدماتی و مشتریان ساختاری شبکه ای و پویا را به وجود آورده است که به رشد فناوری، بهبود کیفیت و توسعه مهارت های نیروی انسانی منجر می شود. همچنین مشاهده شد که زیرساخت های جاده ای، شهرک های صنعتی مجهز و دسترسی به بازارهای مصرفی عمده، نقش تعیین کننده ای در استمرار فعالیت این خوشه دارند. در نتیجه صنعت پلاستیک استان البرز در قالب یک خوشه مارشالی توانسته از مزایای اقتصادی ناشی از هم مکانی، اشتراک منابع و انتقال دانش بهره مند شود و به الگویی موثر برای توسعه پایدار، افزایش سهم صادراتی و گسترش اشتغال پایدار در صنایع کوچک و متوسط تبدیل گردد. این یافته ها می تواند راهنمایی برای سیاستگذاران و فعالان صنعتی در جهت برنامه ریزی برای تقویت دیگر خوشه های صنعتی کشور باشد.

کلیدواژه ها:

خوشه صنعتی پلاستیک ، مدل مارشالی ، استان البرز ، رقابت پذیری ، توسعه پایدار