نگاهی اقتصادی-اجتماعی بر شئ وارگی و انواع کالا در رمان «بوف کور»

پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مفاهیم اقتصاد فرهنگی، اقتصاد سیاسی و نظریه شی وارگی لوکاچ، به بررسی جایگاه کالاها و کارکردهای آن ها در رمان بوف کور می پردازد و در پی پاسخ به این سئوال است که: «جایگاه کالاها در جهان شئ واره بوف کور چگونه بازتاب یافته است؟» یافته ها نشان می دهد که هدایت در روایت خود از طیف گسترده ای از کالاها بهره گرفته است و هر یک از این کالاها متناسب با موقعیت داستانی و وضعیت روانی راوی، معانی و کارکردهای متفاوتی پیدا می کنند. برای نمونه، شراب، تریاک و افیون که در نگاه متعارف در زمره کالاهای زیان آور قرار می گیرند، در برخی بخش های رمان به عنوان ابزار تسکین دردهای روحی و حتی کالایی درمانی ظاهر می شوند. همچنین قلمدان، ابزار نقاشی و برخی وسایل مرتبط با حرفه راوی، نقش کالاهای سرمایه ای را بر عهده دارند و در فرآیند تولید و کسب درآمد مشارکت می کنند. در مقابل، اشیایی همچون کوزه منقوش، نقاشی ها و برخی آثار هنری علاوه بر ارزش اقتصادی، واجد ارزش فرهنگی، نمادین و تاریخی هستند و از سطح یک شیء مادی فراتر می روند. در بخش دوم، با تکیه بر مفهوم شئ وارگی، چگونگی تبدیل اشیا به عناصر معناساز و تاثیرگذار در جهان ذهنی راوی مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان می دهد که در بوف کور، اشیا تنها ابزارهایی برای رفع نیازهای مادی نیستند، بلکه به تدریج جایگاهی مستقل می یابند و در شکل گیری ادراک، خاطره، هویت و روابط شخصیت اصلی ایفای نقش می کنند. در بسیاری از موارد، ارتباط عاطفی و ذهنی راوی با اشیا عمیق تر از ارتباط او با انسان های پیرامون خود است.

کلیدواژه ها:

بوف کور ، صادق هدایت ، جورج لوکاچ ، اقتصاد فرهنگی ، شئ وارگی ، کالای تجملاتی و ضروری