مطالعه تطبیقی نظامهای خیریه در خاورمیانه معاصر؛ مطالعه موردی خیریه های مذهبی ایران، مصر و ترکیه

کنش خیر از مهمترین کنشهای اجتماعی است و خیریهها از مهمترین نهادهای جوامع خاورمیانه هستند. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است: عوامل موثر بر رشد و گسترش نظامهای خیریه و نیز مهمترین تمایزات و اشتراکات خیریهگرایی و خیریههای مذهبی در ایران و مصر و ترکیه کدام اند؟ پژوهش حاضر مطالعهای تطبیقی ذیل سنت کیفی و از نوع موردمحور و با موارد معدود و کم یا N کوچک است. طبق تحلیل ثانویه دادههای حاصل از پیمایشهای جهانی، رتبه منطقهای و جهانی دهش برای کشور ایران بهتر از ترکیه و مصر بوده است و در ایران عضویت انجمنی و اعتماد به خیریهها بیش از مصر و ترکیه است. همچنین، در سطح سازمانی، در مطالعه موردی، «دارالاکرام» ایران، «الاورمان» مصر و «کیمسه یوک مو» ترکیه در کلیت خود و به مثابه یک امر تام اجتماعی و در بافتار تاریخی و اجتماعی خاص خود و در ۲۰ مولفه (مانند زمینه اجتماعی تاسیس، تامین منابع مالی، مناسبات با دولت، ماهیت مذهبیبودن موسسه و...) بررسی شدهاند. هر سه انجمن خیریه مورد مطالعه دارای رویکرد دینی هستند و نقطه شروع آنها برای فعالیت اجتماعی انگیزههای دینی و الهیاتی بوده اند، ولی خدمات خود را بدون مرزبندی هویتی و دینی به تمام نیازمندان عرضه میکنند. دارالاکرام بر آموزش به مثابه ابزار اصلی در تحرک اجتماعی نیازمندان و خروج آنان از چرخه فقر تاکید میکند، الاورمان بر توسعه پایدار و چندبعدی و نیز کیمسه یوک مو بر فعالیتهای بینالمللی امداد و نجات و کمکهای اضطراری متمرکز شده‎ است. در مجموع، ایران، مصر و ترکیه تجربیاتی غنی و متفاوت از خیریهگرایی در حیات اجتماعی خود دارند.

کلیدواژه ها:

مطالعه تطبیقی ، مطالعه موردی ، نظامهای خیریه ، خیریه های مذهبی ، خاورمیانه