پژوهشی بر هنر بومی و کاربردی پارچه بافی سنتی (حوله بافی یا توبافی) روستای خراشاد

حوله بافی یا توبافی از رشته های نساجی سنتی بوده که قدمت تاریخی طولانی در خراسان جنوبی داشته است. این هنر- صنعت در اکثر روستاهای خراسان جنوبی مرسوم بوده و نقش مهمی در خودکفایی ساکنان آن ایفاء کرده است. امروزه نیز توبافی همانند گذشته با استفاده از دستگاه های سنتی دو یا چهار وردی و ابزارهای ساده صورت گرفته و دفتین زدن با حرکات منظم دست و پا منجر به بافت و تولید انواع پارچه های رنگی و به وجود آمدن نقوش مختلف بر روی پارچه شده است. بر این اساس این سوال مطرح بوده که حوله بافی روستای خراشاد چگونه انجام شده و از چه ویژگی های زیبایی شناسانه و نقوشی استفاده شده است؟ هدف پژوهش حاضر، بررسی پارچه های دست بافت روستای خراشاد به منظور آشنایی با این هنر- صنعت و حفظ سنت های گذشته بوده است. پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات اسنادی و میدانی از طریق بررسی حوله های موجود و بازدید از منطقه و کارگاه های حوله بافی بوده است. نقوش پارچه های روستای خراشاد شامل دو نوع ساده و طرح دار بوده که طرح های چشم چغوکی، گنتی، کلو، کج راه و خشتی از اسامی این نقوش بوده است. هنرمند بافنده با نگاه دقیق به طبیعت اطراف و بهره گیری از اشکال آن ها در ایجاد طرح جدید برای بافته ها استفاده نموده و نام گذاری آن ها متناسب با ذهنیت بافنده و کلمات و لغات محلی بوده است. بررسی ها نشان داده تنوع زیادی در طرح ها مشاهده نشده و به نظر می رسد هنرمند بافنده نقوش را به همان صورت که نسل به نسل منتقل شده، بافته است. یکی از دلایل این امر ساختار دستگاه توبافی بوده که اجازه تنوع و قابلیت انعطاف زیادی در نقش اندازی نداده است. خلاقیت، معطوف به، به کارگیری نخ های مختلف، ترکیب و استفاده از نخ های رنگی متنوع در حوله ها بوده است.

کلیدواژه ها:

خراشاد ، هنر بومی ، نساجی سنتی ، پارچه بافی ، حوله بافی