پژوهشی در ساختار فرمی فرش های لچک و ترنج دار منطقه نهاوند (بر اساس مستندنگاری آن ها در ۵ دهه اخیر)

هنر فرش بافی ایران با قدمتی دیرینه از مولفه تنوع مناطق بافت (فرش های شهری، روستایی و عشایری) برخوردار است، بر این اساس فرش ایرانی در سه سبک فرش های شهری، روستایی و عشایری تقسیم بندی می شود. از آن جا که فرش بافی در مناطق مختلف ایران رواج و هر منطقه طرح و نقش مخصوص به خود را داشته؛ شهرستان نهاوند از جمله مناطق مهم فرش بافی است. مسئله ی اصلی پژوهش حاضر شناخت ساختار فرمی فرش های لچک ترنج دار منطقه نهاوند در جهت مستندنگاری فرش های این منطقه در ۵ دهه اخیر است. لذا هدف از این پژوهش بررسی ساختار طرح و نقش و شناخت تنوع فرش های منطقه نهاوند است. سوال اصلی این پژوهش طرح لچک و ترنج در فرش های نهاوند به چه صورتی نمود یافته ­است؟ از این­ رو گردآوری اطلاعات به روش اسنادی و شناسایی نمونه فرش ها و گردآوری اسناد تصویری به روش میدانی انجام یافته ­است. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که فرش های این منطقه با شیوه روستایی متشکل از نقوش شکسته تشکیل شده اند. فرش های روستایی این منطقه علی رغم نقوش ساده از مولفه تنوع برخوردار می باشند. در میان نقوش نباتی و حیوانی همچون پرنده، اشیاء و گلدان نیز دیده می شود. در منطقه نهاوند روستاهای مختلف برجک، بانسره، دهلق، زرامین، کله خان و عشوند دارای نوزده طرح بوده که از ساختار لچک ترنج، ترنج دار، درختی، افشان، محرابی، پشت سرهم یا سرهم سوار برخوردار هستند. در این میان سه طرح برگ بیدی، تفنگی و تقاری از گردونه بافت خارج گردیده اند. لذا بیشترین فرش ها ساختار «لچک- ترنج» داشته اند که بیشترین تعداد نمونه متعلق به روستای عشوند است. با مطالعه طرح های منطقه، مشخص گردید که فرش های لچک و ترنج با نقش مایه های بومی به ­همراه کاربست عناصر طبیعت گرا در قالب ساختار فرمی هندسی بازنمود یافته اند.

کلیدواژه ها:

فرش نهاوند ، طرح لچک ترنج ، طرح ترنج دار ، مستندنگاری ، نقوش هندسی