تجزیه عاملی تقاضای بنزین در بخش حمل ونقل جاده ای ایران (۱۴۰۰-۱۳۹۰)

ادبیات اقتصاد انرژی حاکی از آن است که تغییرات مصرف انرژی در یک دوره زمانی را می توان به عوامل موثر بر این تغییرات (مصرف انرژی) تجزیه کرد. با توجه به نقش انرژی در کل و نقش بنزین به طور خاص در اقتصاد کشورها از جمله اقتصاد ایران، هدف مطالعه حاضر عبارت از تجزیه عوامل سه گانه موثر بر تغییرات مصرف بنزین (فعالیت، ساختاری و شدت انرژی) در بخش حمل ونقل جاده ای ایران در دوره ۱۴۰۰-۱۳۹۰ بوده و از باب محتوای تحقیق دارای نوآوری است. برای این منظور از شاخص های چهارگانه تجزیه عاملی شامل شاخص لاسپیرز (LI)، شاخص میانگین لگاریتمی دیویژیا (LMDI)، شاخص میانگین حسابی دیویژیا (AMDI) و شاخص تعمیم یافته فیشر (GFI) استفاده شده است. یافته ها نشان می دهند که اولا افزایش های مصرف بنزین مبتنی بر شاخص های محاسبه شده با آمار های واقعی هم خوانی دارند. ثانیا در محاسبات هر ۴ شاخص، عامل اصلی توضیح دهنده افزایش مصرف بنزین، مربوط به اثر فعالیت (گسترش سطح فعالیت بخش حمل ونقل جاده ای) است که با توجه به گسترش بخش خدمات کشور قابل توجیه است. ثالثا تغییرات ساختاری (در بخش حمل ونقل جاده ای) عاملی موثر در تغییرات مصرف بنزین می­باشد اما در قیاس با اثر فعالیت، عامل توضیح دهنده محدودتری است. رابعا شدت انرژی نه تنها به عنوان عامل توضیح دهنده افزایش مصرف بنزین در دوره مورد بررسی محسوب نشده، بلکه عاملی موثر در جهت کاهش مصرف بنزین است.

کلیدواژه ها:

تجزیه عاملی ، تقاضای بنزین ، حمل ونقل جاده ای ، اقتصاد انرژی