مروری بر اقتصاد سیاسی فضا به مثابه نظریه نوین در طراحی شهری

اقتصاد سیاسی فضا حوزه ای چندرشته ای است که به تحلیل تعامل میان نیروهای اقتصادی، سیاست های دولتی و ساختارهای فضایی، به ویژه در دوره معاصر می پردازد و بر تاثیرات متقابل این عوامل بر توزیع فضایی و توسعه شهری تمرکز دارد. این رویکرد به طراحان و برنامه ریزان شهری امکان می دهد تصمیم های خود را در بستری جامع تر از روابط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ارزیابی کنند. در شرایط جهانی شدن و تحولات سریع اقتصادی، اقتصاد سیاسی فضا به عنوان ابزاری تحلیلی می تواند درک دقیق تری از چالش ها و فرصت های طراحی شهری فراهم آورد. مقاله حاضر با هدف تبیین جایگاه این نظریه در طراحی شهری و بررسی آن در برنامه های ایران تدوین شده و همچنین به چالش های پیش روی این حوزه می پردازد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مروری–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد سیاست ها و ساختارهای اقتصادی–سیاسی در دوره های مختلف، چه پیش و چه پس از انقلاب، نقشی تعیین کننده در شکل گیری الگوهای توسعه شهری ایران داشته و به نابرابری فضایی، تمرکزگرایی، توسعه نامتوازن و وابستگی ساختاری انجامیده اند. ازاین رو، تحلیل فضا بدون توجه به روابط قدرت و نیروهای اقتصادی ممکن نیست و این رویکرد می تواند مبنای اصلاح فرایندهای طراحی شهری در ایران باشد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد ، اقتصاد سیاسی فضا ، نظریه ، طراحی شهری