کارکرد قاعده ترجیح بلامرجح در رد نظریه انتخاب تصادفی جهان ها

قاعده «ترجیح بلامرجح» از اصول عقلانی بنیادین در فلسفه و کلام اسلامی است که بر محال بودن ترجیح یک امکان بر دیگری بدون وجود علت یا مرجح عقلی یا خارجی دلالت دارد . این قاعده از دیرباز نقش کلیدی در رد دیدگاه های مبتنی بر تصادف یا انتخاب غیرعلی ایفا کرده است . یکی از نظریه های معاصر که چالش برانگیزترین عرصه برای الهیات فلسفی را ایجاد کرده، «انتخاب تصادفی جهان ها» در چارچوب فرضیه چندجهانی و تفسیرهای خاص مکانیک کوانتومی است این نظریه بر آن است که پیدایش یا برگزیده شدن جهان ما میان بی شمار جهان ممکن، صرفا نتیجه یک رخداد تصادفی است و نیازی به مرجح عقلانی ندارد.ضرورت پژوهش حاضر، پاسخ به این چالش از منظر عقلانی فلسفی و با تکیه بر سنت اسلامی است، به گونه ای که هم قابلیت گفت وگو با فلسفه دین غربی را داشته باشد و هم از مبانی اصیل حکمت اسلامی بهره گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد که هر کوشش برای توجیه انتخاب یک جهان به صورت تصادفی، ناگزیر گرفتار نوعی ترجیح بلامرجح شده و بنابراین، از حیث منطقی ناتمام است. نوآوری این پژوهش در دو بعد است: نخست، تفسیر تطبیقی این قاعده در بستر گفت وگوی فلسفه اسلامی و فلسفه دین معاصر؛ دوم، ارائه الگوی تحلیلی جدیدی که نشان می دهد مدل های فیزیکی تصادفی، در سطح ماوراءطبیعی نیز نیازمند مرجح هستند.لذااین مقاله با رویکرد تحلیلی انتقادی، ضمن بررسی مبانی معرفت شناختی و هستی شناختی قاعده ترجیح بلامرجح، کاربست آن را در نقد نظریه انتخاب تصادفی جهان ها می کاود و ظرفیت گفت وگو و نقد بین رشته ای را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

ترجیح بلامرجح ، علیت ، تصادف ، انتخاب تصادفی جهان ها ، فلسفه علم