طراحی و امکان سنجی الگوی بومی مدیریت ریسک در سیاست گذاری مبارزه با قاچاق کالا در ایران: تحلیلی تطبیقی با استانداردهای بین المللی گمرکی

این پژوهش به بررسی الگوی مدیریت ریسک در سیاست گذاری مبارزه با قاچاق کالا در ایران، با رویکردی تطبیقی و در پرتو الزامات اسناد بین المللی گمرکی می پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که چرا در نظام گمرکی ایران، میان الزامات بین المللی مدیریت ریسک و وضعیت اجرایی موجود فاصله ای معنادار وجود دارد و چگونه می توان با طراحی الگویی بومی، این شکاف را کاهش داد؟ روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی و مبتنی بر تحلیل اسنادی است. داده ها از قوانین و اسناد داخلی و همچنین اسناد الزام آور و غیرالزام آور سازمان جهانی گمرک گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد اگرچه نظام گمرکی ایران در سطح سیاست گذاری و اسناد برنامه ای دارای هم پوشانی نسبی با استانداردهای جهانی است، اما در مرحله اجرا، از حیث زیرساخت های داده ای، هماهنگی بین نهادی و توان تحلیلی منابع انسانی، در سطح «بنیادی–میانی» قرار دارد. مهم ترین خلاها شامل فقدان مرکز ملی مدیریت ریسک، ضعف تبادل داده ساختاریافته و نبود سازوکارهای تحلیلی یکپارچه است. بر این اساس، پژوهش الگویی بومی و شش فازی مشتمل بر شناخت و آماده سازی، طراحی مفهومی، معماری سیستم و داده، اجرای آزمایشی، پیاده سازی ملی و پایش و بهبود مستمر ارائه می کند که با چرخه مدیریت ریسک سازمان جهانی گمرک هم راستا بوده و قابلیت اجرا در چارچوب حقوقی ایران را دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک گمرکی ، قاچاق کالا ، کنوانسیون تجدیدنظر شده کیوتو ، الزامات و چارچوب های امن ، الزامات و اسناد بین المللی