بسط تصویری مفاهیم اخلاقی در بوستان سعدی

متون ادبیات تعلیمی در پی اقناع و تاثیرگذاری بر مخاطب است و به نسبت ادبیت متن مفاهیم انتزاعی در وجه انضمامی ارائه می شود. سعدی در بوستان از طریق بسط تصویر، مفاهیم اخلاقی را از خلال تجربه های زیسته، گفت وگوها، تامل در وجوه اشیا یا حالات بدن، رویدادهای واقعی، تاریخی یا مخیلی که واقع شده یا امکان وقوع دارند، توضیح می دهد و تبیین می کند. مقصود از تصویر در این مقاله صورت عینی بخشیدن به مفاهیم و بسط آن از طریق روایت است. هدف تبیین این نکته است که سعدی در بوستان چگونه از امکانات مختلف زبانی، تاویلی و داستانی برای انضمامی کردن مفاهیم اخلاقی بهره می برد؛ به گونه ای­که، مخاطب آن را به اقتضای احوال خود در نظر آورد. پرسش اصلی این مقاله این است که مفاهیم انتزاعی اخلاقی در بوستان چگونه نمود انضمامی می یابند؟ روش پژوهش توصیفی و تحلیلی همراه با تفسیر و تاویل متن است. براساس نتایج سعدی با توان داستان گویی خود و دقت در معنا، دلالت ها و بار معنایی واژگان، روایت هایی ارائه کرده است که احوال آدمیان از طبقات گوناگون اجتماعی در موقعیت های انجام­دادن یا ندادن امور اخلاقی را از زبان خود آن ها یا از میان گفت وگو با دیگران یا داوری دانای کل نمودار می کند و به روابط بین اجزای کلام و ارتباط بین جنبه های مختلف تجربه اخلاقی توجه دارد. خوانندگان نیز با هم ذات­پنداری با شخصیت ها یا تداعی وقایع در زندگی خود و نگریستن به پیامدهای اخلاقی کنش ها به تامل می پردازند و احیانا به اقناع می رسند. سعدی از بار معنایی و صوتی واژگان نیز برای عینی­کردن مفاهیم بهره برده است. در همه داستان ها دیالوگی پنهان میان نویسنده و مخاطب برقرار می شود.

کلیدواژه ها:

مفاهیم اخلاقی ، بلاغت ، تصویر ، روایت پردازی ، بوستان