تحلیل واقع گرایانه انتقادی مقاومت پلتفرم ها در برابر مداخلات تنظیم گری (مطالعه موردی حذف گزینه "عجله دارم" از پلتفرم های حمل ونقل هوشمند)

چکیده:   با گسترش سکوهای دیجیتال سیاست گذاران با مشکلات جدیدی در  تنظیمگری مواجه شده اند که چهارچوب های سنتی قادر به مواجهه موثر با آن ها نیستند. این پژوهش با تحلیل ماجرای حذف و بازگشت گزینه «عجله دارم» در سکوهای تاکسی اینترنتی ایران چگونگی مقاومت سازوکار این سکوها را  در برابر مداخلات تنظیمگری تبیین می کند. چهارچوب نظری پژوهش بر تلفیق نظریه مورفوژنتیک آرچر و رویکرد ارزیابی واقع گرایانه با منطق «زمینه، سازوکار، پیامد» در قالب واقع گرایی انتقادی استوار است. با بهره گیری از تحلیل محتوای کیفی هدایت شده بر روی ۳۶۰ خبر رسانه ای، ۳۰۰۰ پیام تلگرامی رانندگان و بیش از هزار توییت کاربران در دوره ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ داده ها بر اساس چرخه چهارمرحله ای مورفوژنتیک تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد علی رغم مداخله قاطع سیاست گذار پیامدهای نامطلوب اولیه (افزایش قیمت ها، استثمار رانندگان، وابستگی عمومی) با شدت بیشتری بازتولید شدند. در این میان، سه سازوکار اصلی شناسایی شدند: قیمت گذاری پویا و کنترل الگوریتمی که فعالانه مقاومت تولید می کند، وابستگی چندبعدی کاربران که مانع مقاومت موثر می شود و عاملیت «غایب» الگوریتم ها که قدرتمندترین عامل تصمیم گیری است، اما در هیچ فرایند پاسخ گویی لحاظ نمی شود. همچنین، این پژوهش مفهوم «مورفواستاسیس الگوریتمی» را معرفی می کند که برخلاف مورفواستاسیس سنتی فعال یادگیرنده و تولیدکننده است. یافته ها ضرورت تغییر پارادایم را از  تنظیمگری دستوری به  تنظیمگری تطبیقی آشکار می کنند و نشان می دهند نظام های خودتطبیق یافته با قابلیت یادگیری ذاتا در برابر  تنظیمگری سنتی مقاوم اند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد پلتفرمی ، مورفواستاسیس الگوریتمی ، تنظیمگری دیجیتال ، نظریه مورفوژنتیک ، واقع گرایی انتقادی