تحلیل جنبش دانشجویی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷) بر اساس مولفه های «عمل» هانا آرنت

جنبش دانشجویی ایران همواره به عنوان بخش مهمی از تاریخ کشور، در دو دوره ی پهلوی و جمهوری اسلامی، درگیر سیاست بوده و پدیده ای معطوف به کنشگری است که قصد برساختن و اصلاحات دارد. در نوشتار حاضر جنبش های دانشجویی با توجه به نظریه هانا آرنت و از منظر مولفه های عمل مورد تحلیل قرار گرفتند. شرط عمل، رعایت ریزمولفه هایی است که آرنت برای یک باهماد سیاسی آزاد و انسانی چینش کرده و میبایست در خصوص انقلاب ها و جنبش ها رعایت شود تا به شکلی واقعی، سیاست محقق گردد. سخن گفتن، دیدن/ دیده شدن، آزادی، با هم بودگی (تکثر/ در جهان بودن)، تحقق خود واقعی، حضور در حیطه عمومی، پرهیز از تعصب دینی از دقایق آرنتی محسوب می شوند. پرسش اصلی این است جنبش دانشجویی ایران تا پیش از انقلاب ۵۷ بر چند قسم است و به چه میزان از مولفه های عمل آرنتی برخوردار بوده اند؟ در پاسخ به این پرسش سه قسم جنبش دانشجویی یعنی چپ گرایی (مارکسیست)، ملی گرایی و مذهبی (اسلامی) مشخص شد. با توجه به اندیشه ی سیاسی آرنت طیف های مختلف جنبش با رویکردی تطبیقی مورد تحلیل قرار گرفت. بررسی های بیشتر نشان داد هر کدام از اقسام جنبش دانشجویی در عین گستردگی نیروهای اجتماعی و بسیج عمومی در دوره های مختلف القا کننده مفهوم عمل آرنت نبوده و بیشتر خواسته های گروهی و ایدئولوژیک را مطرح کرد تا کنش به معنای آرنتی کلمه که ظرفیت پیوند با آزادی و سیاست را داشته باشد.

کلیدواژه ها:

جنبش دانشجویی ، هانا آرنت ، عمل ، ایران معاصر ، عرصه عمومی ، مطالعه تطبیقی تحلیلی