پاسخ های زراعی متمایز توده های بومی گوار (Cyamopsis tetragonoloba) به تاریخ کاشت: راهبردی برای مدیریت تنش خشکی

گوار (Cyamopsis tetragonoloba) گیاهی متحمل به خشکی و مناسب برای کشت در مناطق خشک مانند سیستان و بلوچستان است. بااین حال، اطلاعات مدونی در خصوص مدیریت بهینه زراعی آن، به ویژه واکنش توده های بومی به تاریخ کاشت وجود ندارد. این پژوهش، با هدف تعیین مناسب ترین تاریخ کاشت و سازگارترین توده بومی گوار برای دستیابی به عملکرد پایدار در شرایط آب و هوایی سرباز انجام شد. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ اجرا گردید. عامل های آزمایشی شامل سه تاریخ کاشت (۱۵ اسفند، ۱۵ فروردین و ۱۵ اردیبهشت) و سه توده بومی گوار (گرمبیت، سراوان و سرباز) بودند. صفات فنولوژیک، اجزای عملکرد و عملکرد نهایی دانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که اثر متقابل تاریخ کاشت و توده بر صفات مورد بررسی از جمله عملکرد دانه معنی دار بود. توده سرباز در تاریخ کاشت اول (۱۵ اسفند) با تولید ۲۶۸۹ کیلوگرم در هکتار بیشترین عملکرد دانه را داشت، اما در تاریخ کاشت ۱۵ اردیبهشت دچار افت شدید ۶۲ درصدی شد و عملکرد آن به ۱۰۳۳ کیلوگرم در هکتار رسید. در مقابل، توده گرمبیت پایداری عملکرد قابل توجهی نشان داد، به طوری که افت عملکرد آن (۳۶ درصد) تقریبا نصف کاهش شدید ۶۲ درصدی مشاهده شده در توده سرباز بود (کاهش از ۲۳۹۳ به ۱۵۳۵ کیلوگرم در هکتار). این پایداری به راهبرد فرار از تنش (زودرسی با ۸۴ تا ۹۴ روز) و توانایی حفظ اجزای کلیدی عملکرد مانند تعداد غلاف و دانه در بوته تحت تنش نسبت داده شد. نتایج نشان داد که توده های بومی الگوهای پاسخ دهی متفاوتی را در مواجهه با تغییر تاریخ کاشت نشان می دهند. توده گرمبیت به دلیل پایداری بالا و برخورداری از صفت زودرسی (تکمیل چرخه رشد در ۸۴ تا ۹۴ روز)، به عنوان توده برتر برای مدیریت تنش و تولید پایدار توصیه می شود؛ زیرا با کوتاه کردن دوره رشد، مدت زمان مواجهه با تنش های انتهای فصل را کاهش می دهد. در مقابل، توده سرباز یک توده پرپتانسیل اما حساس است. تاریخ کاشت ۱۵ اسفند پتانسیل حداکثر عملکرد را به ویژه برای توده های پرپتانسیل مانند سرباز فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

اثر متقابل ژنوتیپ در محیط ، اجزای عملکرد ، پایداری عملکرد ، فرار از تنش