«وضعیت»های بین المللی دولت اسلامی ؛ از کمال گرایی تا واقع نگری فقهی (با تاکید بر نگاه فقهی آیه الله خامنه ای)

یکی از مباحث بنیادین در فقه سیاسی اسلام، تبیین «وضعیت های بین المللی دولت اسلامی» در مواجهه با جهان بیرون است. برخی متکلمان و فقهای مسلمان، غالبا با رویکردی کمال گرایانه، دولت اسلامی را نهادی جهانی و فراگیر دانسته و سایر دولت ها را نامشروع قلمداد کرده اند. این نگاه، هرچند مبین غایت و آرمان نظام اسلامی است، اما در عرصه عمل با چالش های متعددی مواجه شده است. در مقابل، برخی دیگر از فقهای اسلامی با رویکردی واقع گرایانه، ضمن حفظ اصول کلامی، به رسمیت شناختن شرایط عینی و متغیر روابط بین الملل را لازم دانسته و سازوکارهایی چون صلح، هدنه، تربص و معاهدات را برای اداره این وضعیت ها طراحی کرده است.مسئله اصلی این پژوهش تبیین شرایط و ترسیم مرزهای فقهی میان این وضعیت های گوناگون است.فرضیه این پژوهش بر این مبنا است که فقه سیاسی شیعه، ظرفیت های بالقوه ای برای مدیریت واقعیت های امروزین روابط بین الملل دارد.یافته های مقاله نشان می دهد که در فقه سیاسی شیعه و به ویژه از منظر آیه الله العظمی خامنه ای، اصل اولیه در روابط خارجی اسلام، «مبارزه» و «مقاومت» تا رسیدن به اهداف والای اسلامی است که این مهم ممکن است از رهگذر جنگ، صلح، آتش بس و . و در چارچوب مصلحت اسلام و امت اسلامی حاصل شود. در این دیدگاه، صلح و آتش بس هرگز به معنای تسلیم یا انفعال نیست، بلکه در منظومه ی مقاومت اسلامی، ابزاری برای تجدید قوا و تقویت جایگاه مسلمین تحلیل می شود. بر این اساس، توقف حمله و پذیرش صلح یا آتش بس، همواره تابع شرایط زمانی، مکانی، قدرت نسبی دشمن، ظرفیت های داخلی و مصلحت عالیه اسلام است.

کلیدواژه ها:

فقه سیاسی ، روابط بین الملل ، جنگ ، صلح ، هدنه ، تربص