امکان بازنمایی در موسیقی ایرانی براساس نظریه پیتر کیوی(مطالعه موردی: چهارگاه از منظر روح الله خالقی)

در فلسفه موسیقی غرب، نظریه کانتور پیتر کیوی بر همسانی ساختاری میان الگوهای صوتی و الگوهای حرکتی عاطفی بدن انسان تاکید داشته و بازنمایی تحت اللفظی مفاهیم انتزاعی را جز ازطریق قرارداد فرهنگی ممکن نمی دانست. ازسوی دیگر، روح الله خالقی در آثار خود، دستگاه چهارگاه را دستگاهی حماسی، پیش رونده و حامل صفاتی چون شجاعت توصیف کرده بود، بی آنکه این نظریه ها در چهارچوبی فلسفی تحلیلی نظام مند سنجیده شوند. بنابراین این پژوهش در پی پرکردن شکاف معرفتی، این پرسش محوری را مطرح می کند که با تکیه بر نظریه کانتور و فرمالیسم تقویت شده کیوی، تا چه حد می توان نظریه های بازنمایی گرایانه خالقی درباره چهارگاه را تحلیل، تایید یا نقد کرد. هدف اصلی، دستیابی به فهم دقیق تری از نسبت بازنمایی و بیانگری در موسیقی دستگاهی ایران و آزمودن مرزهای فرافرهنگی نظریه کیوی است. ضرورت انجام پژوهش از آنجا ناشی می شود که هیچ مطالعه پیشینی مستقیما به مواجهه فلسفه تحلیلی موسیقی با نظریه های بومی بازنمایی در سنت ایرانی نپرداخته و دیدگاه خالقی فاقد صورت بندی نظری در تراز مباحث معاصر فلسفه موسیقی باقی مانده است. روش پژوهش به صورت کیفی و از نوع تحلیلی انتقادی با گردآوری اسنادی داده ها انجام شده است و مطالعه موردی بر دستگاه چهارگاه و آرای خالقی متمرکز شده است. یافته ها نشان می دهد کانتورهای صعودی درآمد چهارگاه و تنش فواصل افزوده در گوشه مخالف، همسانی ساختاری محدودی با الگوهای حرکتی حماسه و شجاعت ایجاد می کنند. بااین حال، بخش عمده حماسه انگاری، شخصیت بخشی انسان کامل و نسبت دهی عرفانی ملی گرایانه خالقی فراتر از مرزهای فرمالیسم تقویت شده کیوی قرار داشته و عمدتا ریشه در قراردادهای فرهنگی، زمینه های اجرایی و کاربرد تاریخی چهارگاه در زورخانه ها و شاهنامه خوانی داشت. این پژوهش نتیجه می گیرد نظریه کیوی چهارچوبی سودمند برای لایه صوری فراهم می آورد اما در تبیین پدیدار حال در موسیقی دارای فواصل متفاوت با غرب و بداهه محور ایرانی ناکافی است؛ این ناکافی بودن، ضرورت توسعه فلسفه موسیقی میان فرهنگی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

بازنمایی موسیقایی ، پیتر کیوی ، فرمالیسم تقویت شده ، نظریه کانتور ، چهارگاه ، روح الله خالقی