مقایسه روش های پارامتریک و تجربی در ارزیابی اثرات حفاری تونل بر آبدهی چشمه ها: مطالعه موردی تونل انتقال آب هزارمسجد

حفر تونل های انتقال آب، اگرچه نقش مهمی در تامین منابع آبی ایفا می کند، اما می تواند موجب اختلالات جدی در رژیم هیدروژئولوژیکی و آبدهی چشمه ها شود. در این پژوهش، اثرات احتمالی حفاری تونل انتقال آب هزارمسجد در شمال شرق ایران بر ۴۵ چشمه پیرامونی، با استفاده از دو رویکرد شاخص خطر افت (DHI) و شاخص اثر تونل بر آبدهی چشمه (TIS) مورد ارزیابی و مقایسه قرار گرفت. منطقه مورد مطالعه در زون ساختاری کپه داغ واقع شده و با گسترش سازندهای آهکی مزدوران و تیرگان، شکستگی های تکتونیکی فعال و تراکم بالای چشمه ها شناخته می شود. در روش DHI، هفت پارامتر هیدروژئولوژیکی و هندسی شامل نفوذپذیری، فراوانی شکستگی، ضخامت روباره، زون پلاستیک، ارتباط با گسل، نوع چشمه و فاصله از تونل لحاظ شد. در مقابل، روش TIS بر چهار عامل عملکردی شامل شدت آب ورودی به تونل، فاصله چشمه– تونل، ارتباط هیدرولیکی و قابلیت تغذیه مجدد آبخوان متمرکز است. نتایج DHI نشان می دهد که حدود ۱۱ درصد از چشمه ها در معرض کاهش شدید آبدهی تا خشکیدگی کامل قرار دارند، در حالی که اکثریت چشمه ها کاهش بخشی یا ناچیز را تجربه خواهند کرد. طبقه بندی TIS نیز نشان داد که ۵ چشمه در کلاس افت قابل توجه، ۲۰ چشمه در کلاس افت متوسط و ۲۰ چشمه در کلاس بدون تاثیر قرار می گیرند. مقایسه نتایج حاکی از آن است که DHI در تبیین مکانیزم های ساختاری نشت و TIS در اولویت بندی مدیریتی و پیامد محور چشمه ها کارآمدتر است. استفاده توامان از این دو روش، چارچوبی قابل اعتماد برای مدیریت مخاطرات هیدروژئولوژیکی پروژه های تونل سازی فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

آب ورودی به تونل ، ارتباط هیدرولیکی ، خشکیدگی ، شاخص خطر افت (DHI) ، شاخص اثر تونل بر آبدهی چشمه (TIS)