تغییر گرایشات دینی طبقه متوسط و سناریوهای پیش روی توان سیاسی گفتمان انقلاب اسلامی

طبقه متوسط، در مقام حامل اصلی تحولات فرهنگی-اجتماعی، متغیری تعیین کننده در پایداری یا فرسایش «توان سیاسی» گفتمان انقلاب اسلامی محسوب می شود. این پژوهش، با هدف تبیین این چالش راهبردی، به این پرسش کلیدی می پردازد که دگرگونی در الگوهای دین ورزی این طبقه، چه سناریوهایی را برای ظرفیت هژمونیک و سرمایه نمادین نظام سیاسی در افق آینده رقم خواهد زد. این تحقیق با بهره گیری از یک چهارچوب تحلیلی ترکیبی، مبتنی بر آینده پژوهی، تحلیل لایه ای علی جهت واکاوی لایه های عمیق گفتمانی و سناریونگاری راهبردی تایدا برای ترسیم آینده های ممکن و با اعتبارسنجی متغیر ها از طریق نرم افزار میک مک، به تحلیل این پدیده پرداخته است. فرضیه محوری پژوهش آن است که گذار طبقه متوسط از دین داری نهادی به الگوهای فردگرا و انتخاب محور، به شکل گیری یک «شکاف مشروعیت» میان این طبقه و ساختار سیاسی منجر شده و توان بسیج کنندگی گفتمان رسمی را تضعیف کرده است. یافته های تحقیق که از تحلیل روابط متقابل میان پیشران های کلیدی حاصل شده، نشان می دهد که تداوم روندهایی چون «عرفی شدن ارزشی» و «کاهش مرجعیت دینی نهادینه»، در غیاب اصلاحات ساختاری و بازآرایی گفتمانی، نظام سیاسی را با سناریوهای پرمخاطره ای همچون «فرسایش سرمایه اجتماعی»، «بحران مشارکت» و «رادیکالیسم سیاسی» مواجه خواهد ساخت. این نتایج بر این ضرورت راهبردی تاکید دارد که بقای توانمندی گفتمان انقلاب اسلامی در گرو «انطباق هوشمندانه» با تحولات هویتی و بازتعریف کارکرد های خود در یک سپهر اجتماعی متکثر است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، توان سیاسی ، طبقه متوسط ، تحلیل لایه ای علی ، گفتمان انقلاب اسلامی ، سناریونگاری