گذشته نگاری انتقادی، آینده سازی آگاهانه: پیوند تبارشناسی فوکویی و آینده پژوهی

درک پدیده های اجتماعی در جهان پیچیده معاصر مستلزم رویکردهایی است که بتوانند ابعاد چندلایه واقعیت را در بستر زمان از گذشته تا آینده تحلیل کنند. این مقاله با انجام یک مرور نظام مند ادبیات مبتنی بر پروتکل PRISMA ۲۰۲۰، چهارچوبی چندروشی کیفی را معرفی می کند که سه روش تحلیل مضمون، تبارشناسی فوکویی و تحلیل لایه ای علی (CLA) را در یک چرخه تحلیلی یکپارچه تلفیق می نماید. هدف اصلی پاسخ به این پرسش است که چگونه گذشته نگاری انتقادی می تواند به آینده سازی آگاهانه منجر شود. جست وجو در پایگاه های Scopus، Web of Science، ERIC، SID و MagIran منجر به شناسایی ۴۸۷ سند شد که پس از غربالگری دو مرحله ای، تنها سه مطالعه کلیدی واجد معیار های تلفیق روش شناختی انتخاب گردیدند. این مطالعات شامل پژوهش احمدی و همکاران (۱۴۰۴) در ایران، ون در مرو (۲۰۲۴) در آفریقای جنوبی و رایت (۲۰۰۲) در ژاپن هستند. یافته ها نشان می دهد که این چهارچوب نه تنها الگوهای پنهان قدرت، استعمار دانش و حذف شدگی را آشکار می سازد، بلکه با جلوگیری از تکرار الگوهای ناکارآمد، سناریوهای آینده را بر پایه درکی انتقادی از گذشته و واقعیت های کنونی بنا نهاده و آینده هایی عادلانه تر، اخلاقی تر و زمینه آگاه طراحی می کند. این رویکرد، پژوهش را از فضای توصیفی خارج کرده و آن را به فرایندی برای بازسازی معنا، عدالت و امکان تبدیل می نماید.

کلیدواژه ها:

تبارشناسی فوکویی ، آینده پژوهی ، تحلیل لایه ای علی (CLA) ، گذشته نگاری انتقادی ، آینده سازی آگاهانه ، روش شناسی چندروشی کیفی