تحلیلی بر روایات منقول از اهل بیت علیهم السلام در نکوهش شتر

یکی از حیوانات مورد توجه متون دینی از جهات مادی و معنوی، شتر است. با این وجود در برخی روایات منقول از اهل بیت علیهم السلام در منابع روایی شیعه، این حیوان با عباراتی همچون «اعنان الشیطان» و «شقاء و جفاء» نکوهش شده است. نظر به جایگاه این حیوان، جستار حاضر با به کارگیری ابزار کتابخانه ای در گردآوری داده ها، شیوه اسنادی در استناد به منابع و توصیفی- تحلیلی در تجزیه وتحلیل مسائل، به دنبال ارزیابی سند و متن روایاتی است که به نکوهش این حیوان پرداخته اند. یافته ها حاکی از آن است که خاستگاه اصلی این روایات، المحاسن برقی، الکافی شیخ کلینی و الخصال شیخ صدوق است و سایر منابع همچون تفاسیر این روایات را از این منابع به ویژه الخصال، نقل نموده اند. ارزیابی سندی این روایات، نشان می دهد که برخی راویان آن مبهم، منحرف العقیده، متمایل به فرق انحرافی و مذموم، روایت کننده از ضعفاء و در مواردی نیز جاعل حدیث هستند. متن این روایات نیز، با آیات متعدد قرآن -که شتر در آن، در مقام تمثیل و توجه به آفرینش و عبرت آموزی و غیره، محور سخن بوده-،  دیگر روایات منقول از پیامبر (ص) و نقش محوری این حیوان در فرهنگ جهان عرب، ناسازگار است. با این وجود به فرض صحت این گونه روایات، تعمق و تامل در معانی برخی واژگان و توجه به سبب صدور آن، صدور آن از جانب معصوم (ع) را توجیه می نماید.

کلیدواژه ها:

شتر ، روایات ، خاستگاه ، سند ، متن ، اعتبارسنجی