تحلیل تطبیقی تفاسیر روایی شیعه در مساله اسباب نزول

مطالعه تفاسیر روایی شیعه و دقت در وجوه تمایز آن ها نشان می­دهد که مولفان تفاسیر روایی هم­چون سایر مفسران با تاثیرپذیری از شرایط زمینه ­ای، در راستای کشف مراد آیات اجتهاد نموده­ اند و در قالب گزینش و چینش روایات، دیدگاه­ های خود را بیان کرده­­ اند. در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و از راه تطبیق شش تفسیر روایی مشهور شیعی؛ تفسیر قمی، تفسیر عیاشی، تفسیر فرات کوفی، البرهان بحرانی، الصافی فیض کاشانی و نورالثقلین حویزی، وجه تمایز این تفاسیر در مساله اسباب نزول تبیین و زمینه­ های اثرگذار بر این تمایز بررسی شد. تمایز جدی در این مقوله به­ طور خاص­تری در ذکر روایات منافی عصمت انبیاء از سوی مولف تفسیر قمی و تاکید اصرارگونه بحرانی برای بیان مذمت و نکوهش مخالفان اهل­بیت (ع) در قالب روایات اسباب نزول، قابل مشاهده است. تساهل و تسامح در معیارهای پذیرش روایات تفسیری زمینه مشترک اثرگذار بر عمل کرد دو مولف یادشده است. توجه به سیر تحول مباحث کلام شیعه قبل و بعد از مکتب عقل­ گرایانه بغداد زمینه دیگر اثرگذار بر عمل کرد مولف تفسیر قمی در این مقوله است. تعلقات خاطر بحرانی و گزینش منابعی که وی با ارجاع به آنها به ذکر روایات اسباب نزول پرداخته یعنی تاویل الآیات استرآبادی، روضه الواعظین ابن­ فارسی و هدایه الکبری خصیبی از عوامل موثر دیگر در تفاوت عمل کرد او نسبت به سایر مفسران در مساله اسباب نزول به حساب می ­آید.

کلیدواژه ها:

تفاسیر روایی شیعه ، اسباب نزول ، تفسیر قمی ، تفسیر البرهان بحرانی ، عصمت انبیاء ، مناقب و مثالب