واکاوی تفسیری- روایی مشورت های پیامبر اکرم (ص)

قرآن کریم آشکارا به پیامبر فرمان داد تا در برخی امور، با دیگران مشورت کند. هرچند نیکویی مشورت امری واضح است، اما الزام پیامبر (ص) به مشورت، به ‍ظاهر متعارض می‎نماید. زیرا پیامبر (ص)_ که خود  از کمال خرد برخوردار است_ به تصریح قرآن، هرگز سخنی از سر هوس به زبان نمی راند و کلامش صرفا وحی خداوند است. پژوهش پیش رو که با روش توصیفی-تحلیلی نوشته شده، می کوشد تا با واکاویی تفسیری-روایی آیات، به حل این تعارض ابتدایی دست یازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که با تفکیک شئون پیامبر به دو شان رسالت و شان حکمرانی و قضاوت، این تعارض ظاهری قابل رفع است. بر اساس این ایده، مشورت در شان رسالت و ابلاغ احکام شرعی، جایگاهی ندارد، اما در عرصه حکمرانی و موضوعات قضایی، مراجعه به مشورت ضروری و سازگار با دیگر ادله قرآنی است. زیرا تعالیم اسلام آشکارا تصریح می کند که اتخاذ تصمیم در امر قضاوت باید مبتنی بر شواهد، بینه و احکام ظاهری باشد، هم چنان که امور حکومتی باید در راستای حصول مصلحت عامه باشد و می دانیم که بینه و مصلحت عامه از راه مشورت قابل دست یابی است. نتیجه این پژوهش در حوزه مباحث حدیثی و تفسیری کاربرد دارد، هم چنان که در زمینه مطالعات تمدنی و حکمرانی اسلامی سودمند است.

کلیدواژه ها:

شئون پیامبر (ص) ، روایات تفسیری ، آیات مشورت ، حکمرانی اسلامی