رابطه بین فعالیت بدنی منظم و کیفیت خواب در دانش آموزان دوره متوسطه

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین فعالیت بدنی منظم و کیفیت خواب در دانش آموزان دوره متوسطه انجام شد. خواب در دوره نوجوانی یکی از بنیادی ترین مولفه های سلامت است و با رشد، شناختی تنظیم، هیجان عملکرد تحصیلی و کیفیت زندگی ارتباط نزدیکی دارد؛ اما کاهش تحرک، گسترش سبک زندگی نشسته و استفاده روزافزون از ابزارهای دیجیتال الگوی خواب این گروه سنی را به طور جدی مختل کرده است و شناخت عوامل اصلاح پذیری که بتوانند کیفیت خواب را بهبود بخشند ضرورت نظری و کاربردی دارد. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود و داده ها با استفاده از پرسشنامه های خودگزارشی کیفیت خواب و فعالیت بدنی از میان دانش آموزان دوره متوسطه گردآوری شد. یافته ها نشان داد بین فعالیت بدنی منظم و کیفیت خواب رابطه مثبت و معناداری وجود دارد؛ به گونه ای که دانش آموزان دارای تحرک منظم تر شروع خواب سریع تر، بیداری های شبانه کمتر و شادابی بیشتری در طول روز را تجربه می کردند. این رابطه از دو مسیر فیزیولوژیک و روانشناختی قابل تبیین است؛ فعالیت بدنی از طریق افزایش فشار خواب، تنظیم دمای مرکزی بدن و هماهنگ سازی ریتم شبانه روزی زمینه ورود به خواب عمیق را فراهم می کند و از سوی دیگر با کاهش اضطراب و تنش، ذهنی برانگیختگی هیجانی پیش از خواب را کاهش می دهد. همچنین عواملی مانند جنسیت، استرس تحصیلی و عادت های استفاده از تلفن همراه می توانند شدت این رابطه را تعدیل کنند؛ از این رو رابطه یادشده پیچیده و چندبعدی است. بر اساس یافته ها فعالیت بدنی منظم می تواند راهبردی کم هزینه، در دسترس و موثر برای ارتقای کیفیت خواب دانش آموزان باشد؛ بنابراین پیشنهاد می شود مدارس با گسترش برنامه های منظم تربیت بدنی، فعالیت های حرکتی صبحگاهی و ورزش های فوق برنامه بستر بهبود خواب را فراهم کنند و خانواده ها نیز با گنجاندن تحرک روزانه در برنامه فرزندان و مدیریت زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال نقش آفرینی نمایند. با توجه به محدودیت های پژوهش از جمله اتکا به داده های خودگزارشی و تمرکز بر یک منطقه مشخص، انجام مطالعات گسترده تر و طولی با ابزارهای عینی سنجش خواب برای تعمیم پذیری بیشتر نتایج پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

فعالیت بدنی منظم ، کیفیت خواب ، دانش آموزان دوره متوسطه ، تربیت بدنی ، سبک زندگی فعال