طراحی الگوی مدیریت ایمن کلاسهای تربیت بدنی مدارس با تاکید بر پیشگیری از آسیبهای ورزشی دانش آموزان

زمینه و هدف کلاسهای تربیت بدنی از بسترهای اصلی ارتقای سلامت نوجوانان محسوب می شوند اما میزان بالای بروز آسیب های ورزشی در این محیط ها به ویژه در مقطع متوسطه به یک چالش جدی برای نظام آموزشی تبدیل شده است. پژوهش پیش رو با هدف شناسایی عوامل اثرگذار بر مدیریت ایمن این کلاس ها و ارائه الگویی عملیاتی برای کاهش آسیب های دانش آموزان انجام شد. روش شناسی این مطالعه با رویکرد مرور نظام مند و تحلیل محتوای کیفی صورت گرفت. جستجوی نظام یافته در پایگاه های Scopus، Magiran، SID، Google Scholar، PubMed و نورمگز برای مقالات منتشر شده بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ انجام شد. پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت با چک لیست های SIGN و STROBE، ۴۵ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ و روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی استخراج و ترکیب شدند. یافته ها در مجموع ۱۰۲ کد باز، ۱۶ مفهوم محوری و ۵ مقوله اصلی شناسایی گردید. اثرگذارترین عوامل در کاهش آسیب به ترتیب شامل نظارت فعال دبیر (۸۷)، آموزش اصول ایمنی به دانش آموزان (۸۶)، اجرای صحیح گرم کردن و سردکردن (۸۳) و تطبیق فعالیت ها با سطح آمادگی جسمانی (۸۰) بودند. در مقابل، کمبود تجهیزات استاندارد، ارزیابی نکردن آمادگی اولیه، اجرای حرکات بدون آموزش کافی و تراکم بالای جمعیت کلاس مهم ترین عوامل خطر شناخته شدند. کشیدگی عضلانی، آسیب های زانو و مچ پا و صدمات ناشی از برخورد و سقوط شایع ترین آسیب ها بودند. در پایان الگوی SPEM (مدیریت ایمن تربیت بدنی) در ۷ گام تدوین شد. نتیجه گیری: به کارگیری گام به گام الگوی SPEM در مدارس متوسطه می تواند ایمنی کلاس ها را ارتقا دهد، از میزان آسیب ها بکاهد و کیفیت آموزش تربیت بدنی را بهبود بخشد. توجه توامان به عوامل انسانی، محیطی و برنامه ای هسته اصلی این الگو را تشکیل می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ایمن تربیت بدنی مدارس ، آسیب های ورزشی دانش آموزان متوسطه ، الگوی ، مرور نظام مند