بررسی شاخص های بازتوانی بیماران کاندید جراحی بازسازی رباط صلیبی قدامی (ACL)

زمینه و هدف: آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL) از شایع ترین و ناتوان کننده ترین آسیب های زانو است که اغلب به جراحی بازسازی و دوره طولانی توانبخشی نیاز دارد. رویکردهای نوین بر اهمیت پیش توانبخشی پیش از جراحی برای بهبود وضعیت عملکردی بیمار و تسریع بازتوانی پس از عمل تاکید دارند. با این حال شواهد در مورد اثر بخشی برنامه های ترکیبی (تمرینات ورزشی همراه با فیزیوتراپی) به ویژه در جمعیت ایران محدود است. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر شش هفته تمرینات ورزشی فیزیوتراپی و مداخله ترکیبی پیش از عمل بر شاخص های بازتوانی شامل قدرت عضلانی، دامنه حرکتی و شدت درد در بیماران کاندید جراحی بازسازی ACL بود. روش کار: این مطالعه به روش نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، بر روی ۳۲ مرد مبتلا به پارگی کامل ACL با دامنه سنی ۱۸ تا ۴۵ سال که کاندید جراحی بازسازی بودند، در شهر تبریز اجرا گردید. شرکت کنندگان به طور تصادفی در چهار گروه ۸ نفره شامل (۱) تمرینات ورزشی، (۲) فیزیوتراپی، (۳) مداخله ترکیبی (ورزش + فیزیوتراپی) و (۴) کنترل مراقبت (استاندارد) تخصیص یافتند. مداخلات به مدت شش هفته، سه جلسه در هفته، هر جلسه ۴۵-۶۰ دقیقه پیش از جراحی اجرا شد. گروه تمرینات ورزشی پروتکل پیش رونده ای از تمرینات قدرتی و تعادلی (مانند SLR، اسکوات جزئی، لانژ و لیفت مرده تک پا) را دریافت کردند. گروه فیزیوتراپی تحت مدالیته هایی شامل سرمادرمانی، TENS، NMES، ماساژ و موبیلیزاسیون مفصلی قرار گرفتند. گروه ترکیبی هر دو پروتکل را دریافت کردند. قدرت عضلانی چهارسر و همسترینگ با دینامومتر دستی (HHD)، دامنه حرکتی زانو با گونیامتر و شدت درد با مقیاس آنالوگ بصری (VAS) در پیش آزمون (پیش از مداخله) و پس آزمون (پس از شش هفته و بلافاصله پیش از جراحی) اندازه گیری شدند. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و آزمون تعقیبی توکی در نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که هر سه مداخله تاثیر معنی داری بر تمامی شاخص های بازتوانی داشتند (P=۰/۰۰۰ برای همه متغیرها). در متغیر قدرت چهار سر ران، گروه ترکیبی (P=۰/۰۰۰)، گروه تمرینات ورزشی (P=۰/۰۰۰) و گروه فیزیوتراپی (P=۰/۰۱۱) نسبت به گروه کنترل افزایش معناداری نشان دادند. در قدرت همسترینگ، گروه ترکیبی (P=۰/۰۰۰)، گروه تمرینات ورزشی (P=۰/۰۰۵) و گروه فیزیوتراپی (P=۰/۰۳۲) افزایش معناداری داشتند. در شدت درد، گروه ترکیبی (P=۰/۰۰۰)، گروه فیزیوتراپی (P=۰/۰۰۰) و گروه تمرینات ورزشی (P=۰/۰۰۲) کاهش معناداری نشان دادند. در دامنه فلکشن زانو، گروه ترکیبی (P=۰/۰۰۰)، گروه تمرینات ورزشی (P=۰/۰۰۰) و گروه فیزیوتراپی (P=۰/۰۰۰) افزایش معنی داری داشتند. تفاوت بین گروه ترکیبی و تمرینات ورزشی در تمامی متغیرها به جز فلکشن زانو معنی دار نبود که نشان دهنده اثر بخشی مشابه این دو رویکرد است. نتیجه گیری: اجرای شش هفته برنامه های پیش توانبخشی شامل تمرینات ورزشی، فیزیوتراپی و به ویژه مداخله ترکیبی تاثیر مثبت و معنی داری بر تمامی شاخص های بازتوانی بیماران کاندید جراحی ACL دارد. رویکرد ترکیبی با بهره مندی از اثر هم افزایی هر دو مداخله بهترین نتایج را در بهبود قدرت عضلانی، کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی زانو به همراه داشته است. با توجه به اثر بخشی قابل قبول و مقرون به صرفه بودن تمرینات ورزشی به تنهایی، این رویکرد می تواند به عنوان حداقل مداخله موثر در شرایط محدودیت دسترسی به خدمات فیزیوتراپی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می شود برنامه های پیش توانبخشی به ویژه رویکرد ترکیبی به عنوان بخشی از پروتکل استاندارد درمان بیماران کاندید جراحی ACL در مراکز درمانی ایران گنجانده شود تا با بهبود آمادگی عملکردی بیماران پیش از جراحی، روند بازتوانی پس از عمل تسریع یابد، هزینه های درمانی کاهش یابد و نتایج بلندمدت بهبود یابد.

کلیدواژه ها:

رباط صلیبی قدامی (ACL) ، پیش توانبخشی ، تمرینات ورزشی ، فیزیوتراپی ، مداخله ترکیبی ، بازتوانی