نقش هوش مصنوعی مولد در شخصی سازی یادگیری و تحقق عدالت آموزشی چارچوبی نوین برای پیشرفت و توسعه نظام آموزش و پرورش

پیشرفت شتابان فناوری های هوش مصنوعی به ویژه هوش مصنوعی مولد تحولات بنیادینی را در نظام های آموزشی جهان رقم زده است. این فناوری با بهره گیری از مدل های زبانی بزرگ و الگوریتم های یادگیری عمیق قابلیت تولید محتوای آموزشی، طراحی فعالیت های یادگیری، ارائه بازخورد هوشمند و پشتیبانی از آموزش فرد محور را فراهم ساخته و به یکی از مهم ترین فناوری های تحول آفرین در آموزش و پرورش تبدیل شده است. از سوی دیگر تحقق عدالت آموزشی و فراهم سازی فرصت های برابر یادگیری برای همه فراگیران از اهداف اساسی نظام های آموزشی و از ارکان هدف چهارم توسعه پایدار سازمان ملل متحد به شمار می رود. با وجود ظرفیت های گسترده هوش مصنوعی مولد بهره گیری اثربخش از آن مستلزم شناخت فرصت ها، چالش ها و الزامات اجرایی است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی مولد در شخصی سازی یادگیری و تبیین ظرفیت های آن در تحقق عدالت آموزشی و توسعه پایدار نظام آموزش و پرورش انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه ای، بررسی مقالات علمی، اسناد، سیاستی، گزارش های سازمان های بین المللی و منابع معتبر داخلی و خارجی در حوزه هوش مصنوعی مولد، یادگیری شخصی سازی شده و عدالت آموزشی گردآوری شد. سپس با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی یافته ها در قالب محورهای اصلی شامل قابلیت های آموزشی، نقش در تحقق عدالت آموزشی، چالش های اخلاقی و الزامات سیاستگذاری تحلیل و تفسیر شدند. یافته های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی مولد می تواند از طریق تولید محتوای آموزشی متناسب با ویژگی های فردی، طراحی مسیرهای یادگیری انعطاف پذیر، ارائه بازخورد آنی، افزایش مشارکت یادگیرندگان، حمایت از دانش آموزان دارای نیازهای ویژه و توسعه دسترسی به منابع آموزشی زمینه تحقق یادگیری شخصی سازی شده را فراهم کند. همچنین این فناوری ظرفیت کاهش بخشی از نابرابری های آموزشی به ویژه در مناطق محروم و گروه های آسیب پذیر را دارد و می تواند نقش موثری در ارتقای کیفیت آموزش ایفا کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد در صورت به کارگیری هدفمند، مسئولانه و مبتنی بر اصول اخلاقی می تواند به عنوان ابزاری راهبردی برای توسعه یادگیری شخصی سازی شده، ارتقای کیفیت آموزش، افزایش مشارکت یادگیرندگان و تحقق عدالت آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. دستیابی به این ظرفیت مستلزم توسعه زیرساخت های دیجیتال، تدوین سیاست های حمایتی و حقوقی، آموزش و توانمندسازی معلمان، کاهش شکاف دیجیتال و استقرار نظام های نظارتی مناسب است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، شخصی سازی یادگیری ، عدالت آموزشی ، توسعه پایدار ، فناوری آموزشی