بررسی رابطه بین گزارشگری پایداری و سودآوری با تاکید بر نقش تعدیل گر نقدشوندگی سهام و نوسانات قیمت سهام

هدف: در سال های اخیر، گزارشگری پایداری به یکی از مهم ترین ابزارهای ارتقای شفافیت اطلاعاتی، پاسخگویی شرکتی و ایجاد ارزش بلندمدت برای ذی نفعان تبدیل شده است. با وجود این، شواهد پژوهشی درباره آثار اقتصادی گزارشگری پایداری، به ویژه تاثیر آن بر سودآوری شرکت ها، همواره یکسان نبوده و نتایج متفاوتی گزارش شده است. بخش عمده ای از این ناهمگونی می تواند ناشی از تفاوت در ویژگی های بازار سرمایه و شرایط معاملاتی سهام باشد. با این حال، در ادبیات داخلی و خارجی، نقش همزمان نقدشوندگی سهام و نوسانات قیمت سهام به عنوان متغیرهای تعدیل گر در رابطه بین گزارشگری پایداری و سودآوری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از این رو، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تاثیر گزارشگری پایداری بر سودآوری شرکت ها با تاکید بر نقش تعدیل گر نقدشوندگی سهام و نوسانات قیمت سهام در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران است. روش:  پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی همبستگی و از نوع پس رویدادی است. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران (به استثنای شرکت های بازار پایه) طی دوره ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ است. نمونه پژوهش با استفاده از روش حذف سیستماتیک انتخاب شد و شامل ۱۱۹ شرکت (۱۰۷۱ مشاهده شرکت سال) است. متغیر گزارشگری پایداری با استفاده از چک لیست یوهان و همکاران (۲۰۱۷) و بر اساس ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی اندازه گیری شد. سودآوری شرکت ها با شاخص بازده دارایی ها (ROA)، نقدشوندگی سهام با شاخص شکاف نسبی قیمت پیشنهادی خرید و فروش (CPQS) و نوسانات قیمت سهام با انحراف معیار قیمت سهام اندازه گیری گردید. برای آزمون فرضیه ها از مدل های رگرسیون داده های پانلی با الگوی اثرات ثابت استفاده شد. همچنین، پیش از برآورد مدل ها، فروض کلاسیک رگرسیون شامل مانایی متغیرها، هم خطی، ناهمسانی واریانس، خودهمبستگی و نرمال بودن جملات خطا مورد بررسی و تایید قرار گرفت. یافته ها:  نتایج پژوهش نشان داد که گزارشگری پایداری تاثیر مثبت و معناداری بر سودآوری شرکت ها دارد. همچنین، نقدشوندگی سهام رابطه بین گزارشگری پایداری و سودآوری را به طور مثبت و معنادار تعدیل می کند؛ به گونه ای که در شرکت های دارای نقدشوندگی بیشتر، آثار مثبت گزارشگری پایداری بر سودآوری با شدت بیشتری نمایان می شود. در مقابل، نوسانات قیمت سهام نقش تعدیل گر منفی و معناداری ایفا می کند؛ به این معنا که افزایش نوسانات قیمت سهام، اثر مثبت گزارشگری پایداری بر سودآوری را تضعیف می کند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که متغیرهای کنترلی شامل اندازه شرکت، نسبت جاری و رشد فروش اثر مثبت و اهرم مالی اثر منفی بر سودآوری دارند. یافته های پژوهش از دیدگاه نظریه ذی نفعان، نظریه مشروعیت و نظریه علامت دهی حمایت می کند و در عین حال نشان می دهد که شرایط بازار سرمایه می تواند بر میزان تحقق منافع اقتصادی ناشی از گزارشگری پایداری اثرگذار باشد. نتیجه گیری: یافته های پژوهش بیانگر آن است که منافع اقتصادی گزارشگری پایداری تنها به کیفیت افشای اطلاعات وابسته نیست، بلکه کارایی محیط بازار نیز در انتقال این آثار نقش تعیین کننده ای دارد. در بازارهایی با نقدشوندگی بیشتر، اطلاعات پایداری با سرعت و دقت بیشتری در تصمیمات سرمایه گذاران منعکس می شود، در حالی که نوسانات شدید قیمت سهام می تواند بخشی از آثار مثبت این اطلاعات را خنثی کند. از این رو، توسعه گزارشگری پایداری باید همزمان با سیاست هایی در جهت ارتقای نقدشوندگی بازار، کاهش نوسانات غیرضروری قیمت سهام و بهبود شفافیت اطلاعاتی دنبال شود تا آثار آن بر عملکرد مالی شرکت ها به حداکثر برسد. نوآوری: نوآوری این پژوهش در تبیین نقش همزمان دو ویژگی مهم بازار سرمایه، یعنی نقدشوندگی سهام و نوسانات قیمت سهام، به عنوان متغیرهای تعدیل گر در رابطه بین گزارشگری پایداری و سودآوری شرکت ها است. برخلاف اغلب پژوهش های پیشین که تنها به بررسی رابطه مستقیم گزارشگری پایداری و عملکرد مالی پرداخته اند، پژوهش حاضر نشان می دهد که شدت و حتی جهت آثار اقتصادی گزارشگری پایداری به شرایط بازار سرمایه وابسته است. این پژوهش با ارائه شواهد تجربی از بازار سرمایه ایران، به غنای ادبیات گزارشگری پایداری و تصمیم گیری مدیران، سرمایه گذاران و سیاست گذاران بازار سرمایه کمک می کند.

کلیدواژه ها:

گزارشگری پایداری ، سودآوری ، نقدشوندگی سهام ، نوسانات قیمت سهام