شناسایی پیشران های نظام بهره وری آب کشاورزی ایران با رویکرد ساختاری و آینده نگر

روش: در این راستا، ابتدا مولفه های کلیدی با بهره گیری از روش دلفی فازی استخراج شدند. سپس ماتریس اثرات مستقیم میان مولفه ها تشکیل گردید و با استفاده از نرم افزار MICMAC، شدت اثرگذاری و اثرپذیری متغیرها محاسبه شد. سپس متغیرها در چهار دسته ی اصلی شامل متغیرهای مستقل (اثرگذاری بالا و اثرپذیری کم)، وابسته (اثرگذاری کم و اثرپذیری بالا)، پیوندی (اثرگذاری و اثرپذیری بالا) و منفعل (اثرگذاری و اثرپذیری پایین) طبقه بندی شدند. در ادامه، تغییرات جایگاه متغیرها در وضعیت موجود و بالقوه بررسی و پیشران های اصلی نظام بهره وری آب کشاورزی شناسایی شدند.یافته ها: طبق نتایج این مطالعه در وضعیت بالقوه نسبت به وضعیت موجود، تعداد متغیرهای مستقل از ۵ به ۱۰، متغیرهای پیوندی از ۴ به ۶ و متغیرهای منفعل از ۸ به ۱۱ افزایش یافته اند، در حالی که متغیرهای وابسته از ۱۵ به ۵ کاهش یافته اند. در مقایسه ماتریس اثرات غیرمستقیم وضع موجود و بالقوه نیز متغیرهای مستقل از ۸ به ۱۱، متغیرهای پیوندی از ۴ به ۹ و متغیرهای منفعل از ۵ به ۱۰ افزایش یافته اند، اما متغیرهای وابسته از ۱۵ به ۲ کاهش یافته اند (۷/۸۶ درصد). نتیجه گیری: تحلیل ساختاری نظام بهره وری آب کشاورزی ایران نشان می دهد که این نظام در وضعیت موجود دارای ساختار متمرکز با غلبه نگرش کوتاه مدت است و در بلندمدت با ناپایداری همراه خواهد بود. نتایج این مطالعه گویای جابه جایی متغیرهای اقلیمی از ناحیه وابسته به سمت نواحی پیوندی و محرک در شرایط بالقوه است. در ساختار آینده محتمل، نقش متغیرهایی مانند مشارکت کشاورزان، و وقوع موج های گرمای شدید، به عنوان متغیرهای محرک برجسته شده است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، تحلیل اثرات متقاطع ، مدیریت منابع آب کشاورزی ، کشاورزی پایدار ، MicMac