تحلیلی تطبیقی-هستی شناختی از نقش ناظر در نظریه کوانتوم و حکمت صدرایی

معضل دوگانگی سوژه-ابژه در معرفت شناسی مدرن، با ظهور نظریه کوانتوم به قلب علوم دقیقه راه یافت و چالشی بنیادین برای بنیان های رئالیسم کلاسیک ایجاد کرد. این پژوهش با هدف ارائه چشم اندازی نوین به این مسئله، از روش تحلیل تطبیقی-مفهومی برای بررسی ساختار اصل «وحدت تجزیه ناپذیر پدیده و دستگاه اندازه گیری» در تفسیر کپنهاگی و اصل «اتحاد عالم و معلوم» در حکمت متعالیه بهره می برد. یافته ها نشان می دهد که هر دو دیدگاه به یک نتیجه هستی شناختی بنیادین در به چالش کشیدن انفصال مطلق میان ناظر و نظام می رسند. با این حال، این دو وحدت تفاوت هایی بنیادین دارند: وحدت در تفسیر کپنهاگی، خصلتی فیزیکی و وابسته به زمینه اندازه گیری دارد که بر پیش فرض عدم قطعیت ذاتی استوار است؛ در حالی که اتحاد در حکمت متعالیه، یک اصل متافیزیکی، جهان شمول و مبتنی بر نظام وجودی مشکک است. این تمایز به دو نقش متمایزبرای ناظر می انجامد: در تفسیر کپنهاگی، ناظر نقش «تعیین کننده شرایط تحقق پدیده» را ایفا می کند، در حالی که در حکمت صدرایی، ناظر در جایگاه «کاشف و محقق کننده وجودی» قرار می گیرد. مقاله در نهایت نتیجه می گیرد که چارچوب هستی شناختی صدرایی نه تنها مبنای متافیزیکی مستحکم تری برای کل نگری بور فراهم می کند، بلکه با به چالش کشیدن پیش فرض «جدایی پذیری» در رئالیسم کلاسیک، پاسخی بنیادین به نقد «ناقص بودن» نظریه از سوی اینشتین ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تفسیر کپنهاگی ، حکمت متعالیه ، اتحاد عالم و معلوم ، پدیده تجزیه ناپذیر ، نقش ناظر