تاثیر زمان شروع مصرف علوفه و بافت فیزیکی خوراک آغازین بر قابلیت هضم، فراسنجه‎ های خونی و شکمبه ‎ای گوساله‎ های شیرخوار هلشتاین

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: اهمیت پرورش گوساله در موفقیت اقتصادی گله‎ های گاو شیری مشخص است. جدا از برنامه تغذیه شیر، شکل فیزیکی خوراک آغازین و همچنین مصرف علوفه از عوامل موثر در رشد گوساله‎ های شیرخوار هستند. تا کنون تحقیقی به بررسی اثر متقابل شکل فیزیکی خوراک آغازین و زمان آغاز مصرف علوفه بر قابلیت هضم، فراسنجه ‎های شکمبه ‎ای و خونی گوساله ‎های شیرخوار هلشتاین نپرداخته است. هدف از این آزمایش، بررسی تاثیر زمان مصرف علوفه و بافت فیزیکی خوراک آغازین بر قابلیت هضم، فراسنجه ‎های شکمبه ‎‎ای و خونی گوساله‎های شیرخوار هلشتاین است. مواد و روش ‎ها: این آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی و با روش فاکتوریل ۲ × ۲ به‎ مدت ۸۵ روز انجام گرفت. به این منظور، ۴۰ راس گوساله نر با متوسط وزن تولد ۰.۷۴ ± ۳۹.۴۲ کیلوگرم بین چهار تیمار آزمایشی (هر تیمار شامل ۱۰ راس گوساله) تقسیم شدند. جیره های آزمایشی شامل ۱- خوراک آغازین آردی به ‎‎همراه علوفه یونجه از روز اول آزمایش، ۲- خوراک آغازین آردی به‎‎همراه علوفه یونجه از روز ۲۱ آزمایش، ۳- خوراک آغازین پلت به‎همراه علوفه یونجه از روز اول آزمایش، و ۴- خوراک آغازین پلت به‎همراه علوفه یونجه از روز ۲۱ آزمایش بودند. آنالیزهای آماری با استفاده از روش MIXED توسط نرم افزار SAS با اثر زمان به ‎عنوان اندازه گیری های تکرار ‎شده انجام شدند. یافته ‎‎ها: اثر متقابل بافت خوراک × زمان آغاز مصرف علوفه برای قابلیت هضم پروتئین تمایل به معنی‎ داری داشت، به طوری‎ که گوساله‎ های مصرف ‎کننده جیره آردی به‎همراه علوفه از ۲۱ روزگی و گوساله ‎‎های مصرف ‎کننده جیره پلت به‎‎ همراه علوفه از یک‎ روزگی بیشترین قابلیت هضم پروتئین را داشتند. علاوه ‎بر این، قابلیت هضم پروتئین، چربی و الیاف نامحلول در شوینده خنثی در گوساله‎ های مصرف‎ کننده جیره پلت نسبت به آردی افزایش یافت. همچنین، تغذیه علوفه از یک روزگی در مقایسه با ۲۱ روزگی موجب افزایش قابلیت هضم الیاف نامحلول در شوینده خنثی شد. تغذیه علوفه از یک روزگی موجب افزایش pH شکمبه گردید. اثر متقابل بافت خوراک × زمان آغاز مصرف علوفه معنی‎ دار بود، به ‎طوری‎ که تغذیه خوراک پلت به ‎‎همراه علوفه از ۱ روزگی بیشترین مقدار pH شکمبه را به‎ خود اختصاص داد. تغذیه علوفه از یک روزگی در مقایسه با ۲۱ روزگی موجب کاهش نیتروژن آمونیاکی شکمبه گردید. اثر متقابل بافت خوراک × زمان آغاز مصرف علوفه در کل دوره مشاهده شد (۰.۰۴۸ = P)، به‎‎ طوری‎ که تغذیه خوراک پلت با علوفه از ۱ روزگی کمترین مقدار نیتروژن آمونیاکی شکمبه را به‎ خود اختصاص داد و برعکس تغذیه خوراک آردی به ‎‎همراه علوفه از ۲۱ روزگی بیشترین مقدار نیتروژن آمونیاکی شکمبه را تولید کرد. غلظت استات شکمبه در انتهای آزمایش (۰.۰۶۹ = P) و در کل دوره (۰.۰۶۸ = P) در گوساله‎ های مصرف ‎کننده خوراک پلت در مقایسه با خوراک آردی تمایل به افزایش داشت. در کل دوره ‎ها، اثر زمان مصرف علوفه بر غلظت استات معنی‎دار بود، به ‎طوری‎ که خوراندن علوفه از یک روزگی موجب افزایش غلظت استات در مقایسه با گروه ‎هایی شد که از روز ۲۱ شروع به مصرف علوفه کرده ‎بودند. اثر بافت خوراک بر غلظت پروپیونات در انتهای آزمایش (۰.۰۳۴ = P) و کل دوره (۰.۰۴۹= P) معنی ‎دار بود و در ۲۱ روزگی (۰.۰۵۴ =P ) تمایل به معنی‎داری داشت، به ‎طوری‎ که غلظت پروپیونات در مایع شکمبه گوساله‎ های تغذیه ‎شده با خوراک پلت بیشتر از گروه‎ های تغذیه ‎شده با خوراک آردی بود. در کل دوره‎ ها، اثر بافت خوراک بر غلظت بوتیرات شکمبه معنی‎ دار بود، به‎ طوری ‎که خوراندن خوراک پلت موجب افزایش غلظت بوتیرات در مقایسه با گوساله‎ هایی شد که خوراک آردی مصرف کرده‎ بودند. اثر متقابل بافت خوراک × زمان آغاز علوفه در زمان شیرگیری (۰.۰۰۱ = P) و انتهای دوره (تمایل، ۰.۰۵۷ = P) مشاهده شد به‎‎ طوری ‎‎که غلظت بوتیرات در شکمبه گوساله‎‎ هایی که خوراک پلت را به‎ همراه علوفه از یک روزگی دریافت کرده‎ بودند بیشتر از بقیه تیمارها بود. اثر بافت خوراک بر غلظت کل اسیدهای چرب فرار شکمبه در کل دوره (۰.۰۴۸ = P) معنی ‎دار بود، به‎‎ طوری‎‎ که گوساله‎ های تغذیه‎ شده با خوراک پلت غلظت اسیدهای چرب مایع شکمبه بیشتری از گروه ‎های تغذیه ‎شده با خوراک آردی داشتند. اما اثر زمان مصرف علوفه در سه دوره شیرگیری (۰.۰۵۸ = P)، نهایی (۰.۰۶۴=P ) و کل دوره (۰.۰۶۸ = P) تمایل به معنی‎ داری داشت و گوساله‎ های مصرف ‎کننده علوفه از ۲۱ روزگی نسبت به ۱ روزگی غلظت اسیدهای چرب بیشتری داشتند. اثر بافت خوراک بر غلظت گلوکز سرم در زمان شیرگیری (۰.۰۳۳ = P) و کل دوره (۰.۰۴۲ = P) معنی‎ دار بود و در انتهای آزمایش (۰.۰۸۵ = P) تمایل به معنی‎ داری داشت به ‎‎طوری‎ که خوراک آردی موجب افزایش غلظت گلوکز در مقایسه با خوراک پلت شد. علاوه ‎بر این، اثر زمان آغاز مصرف علوفه بر غلظت گلوکز سرم در زمان شیرگیری (۰.۰۴۸ = P) و در کل دوره (۰.۰۵۵ = P) معنی ‎دار بود و در انتهای آزمایش (۰.۰۷۷ = P) تمایل به معنی‎ داری داشت به این صورت ‎که غلظت گلوکز در گروه ‎هایی که از روز اول علوفه مصرف کرده ‎بودند کمتر از گروه ‎هایی بود که از روز ۲۱ شروع به مصرف علوفه کرده بودند. اثر متقابل بافت خوراک × زمان آغاز مصرف علوفه برای غلظت گلوکز سرم در زمان شیرگیری مشاهده شد (۰.۰۱۲ = P)، به‎‎ طوری‎ که گروهی که با خوراک آردی به‎همراه علوفه از ۲۱ روزگی تغذیه شدند بیشترین غلظت گلوکز را داشتند. در کل دوره ‎ها اثر زمان آغاز مصرف علوفه بر غلظت بتاهیدروکسی بوتیرات سرم معنی‎ دار بود، به‎ طوری‎‎ که غلظت بتاهیدروکسی‎ بوتیرات در گروه ‎هایی که از روز اول علوفه مصرف کرده ‎بودند به‎ طور معنی‎ داری نسبت به گروه‎ هایی که از روز ۲۱ شروع به مصرف علوفه کرده ‎بودند، کمتر بود. نتیجه ‎گیری: دریافت علوفه یونجه در سطح ۱۰ درصد در سن یک روزگی نسبت به ۲۱ روزگی منجربه افزایش قابلیت هضم الیاف در شکمبه گردید که این موضوع به‎‎دلیل افزایش سلامت شکمبه و فعالیت سلولازی بیشتر در شکمبه است. همچنین، تغذیه جیره پلت نسبت به آردی منجر به افزایش تولید اسیدهای چرب فرار در شکمبه گردید. اثر متقابل بین بافت خوراک و زمان آغاز علوفه نشان داد که استفاده از علوفه در سن یک روزگی در گوساله ‎های مصرف ‎کننده جیره پلت منجر به افزایش عملکرد شکمبه می‎ شود.

کلیدواژه ها:

Calf ، Forage ، Physical form ، Starter feed ، بافت فیزیکی ، خوراک آغازین ، شکمبه ، علوفه گوساله