سابقه و هدف: انجام مطالعات بوم شناختی و ظرفیت سنجی پرورش در مورد انواع دام از جمله
شتر به برنامه ریزی صحیح و بهره گیری بهینه از ظرفیت ژنتیکی توده های بومی کمک می کند. در
استان قم در حال حاضر تقریبا ۸۰۰۰ نفر
شتر در حال پرورش بوده و این استان جایگاه شاخصی در نگهداری و پرورش
شتر تک کوهانه و حتی
شتر دو کوهانه در کشور دارد و از این حیث جزو ۱۰ استان مطرح کشور است، با این حال تا کنون مطالعه ای در خصوص تعیین وضعیت پرورش شترهای بومی انجام نشده است. لذا با هدف شناسایی و معرفی شاخص های جمعیتی، هویت نژادی و عملکرد تولیدی و تولید مثلی توده بومی شترهای بومی
استان قم و به منظور برنامه ریزی لازم جهت افزایش بازده تولیدی و اقتصادی گله های پرورش دهنده شتر، مطالعه حاضر با همکاری معاونت بهبود تولیدات دامی و اداره امور عشایری
استان قم به انجام رسید.مواد و روش ها: جامعه مورد مطالعه شامل تمام گله داران پرورش دهنده
شتر داشتی در
استان قم بود که بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی معاونت بهبود تولیدات دامی به ۳۶ گله از مجموع ۱۸۱ گله پرورش دهنده
شتر در بخش های مختلف
استان قم بصورت حضوری مراجعه شد. اطلاعات هویتی گله ها نظیر نوع نژاد، تعداد دام، ترکیب سنی، نسبت جنس، مدیریت تغذیه، مدیریت بهداشتی، سیستم پرورش، تعیین وضعیت خلوص یا عدم خلوص گله ها و همچنین رکوردهای مستقیم عملکرد تولیدی و تولیدمثلی گله ها طی ۲ سال (از سال۱۴۰۱ تا سال ۱۴۰۳) جمع آوری شد و پس از ویرایش اولیه با استفاده از رویه descriptive نرم افزار SPSS(۱۸) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و نتایج در قالب جداول، نمودارها و تصاویر منتخب همراه با تحلیل وضعیت گله های
شتر استان در مورد شاخص های مورد بررسی ارائه شد.یافته ها: نتایج نشان داد تمام شترداران مورد بررسی از روش نیمه باز یا ساربانی برای پرورش شترها استفاده می کنند و بطور متوسط گله ها ۵۹/۲۸±۰/۸ ماه از سال را در مرتع بسر می برند.
شتر کلکوهی با فراوانی ۰۷/۹۰ درصد نژاد غالب در بین جمعیت
شتر استان بوده و مابقی را شترهای آمیخته حاصل از تلاقی
شتر دوکوهانه و کلکوهی و یا شترهای دوکوهانه خالص تشکیل می دهد. اندازه گله طی ۱۰ سال گذشته از متوسط ۷۴/۶۵±۳۳/۴۱ نفر به ۳۵/۵۶±۷۹/۸۹ نفر رسیده و در این مدت جمعیت
شتر استان قم بیش از دو برابر شده است. متوسط وزن تولد، وزن ۶ ماهگی و یک سالگی در شترهای کلکوهی ماده به ترتیب ۴۴/۳۲، ۱۴/۱۱۸ و ۲۸/۱۷۹ کیلوگرم و برای شترهای نر به ترتیب ۴۰/۳۸؛ ۰۲/۱۳۴ و ۰۶/۲۰۱ کیلوگرم برآورد شد. متوسط شیر تولیدی روزانه شترها ۶۶/۰±۸۵/۲ کیلوگرم در روز و وزن بیده پشم آنها ۳۲/۰±۵۷/۱ کیلوگرم در سال برآورد شد. فراوانی
شتر های نر و شترهای ماده در گله های مورد بررسی به ترتیب ۵۰/۱±۷۸/۵ و ۴۳/۱۰±۵۹/۶۲ درصد برآورد شد. متوسط درصد زایش گله ها ۰۶/۸±۷۲/۴۴ و فاصله بین دو زایش متوالی در آنها ۴۹/۱±۶۶/۲۳ ماه برآورد شد. فراوانی تلفات قبل از یک سالگی و تلفات شترهای بالغ به ترتیب ۶۶/۵±۹۰/۳۴ و ۸۱/۱±۳۱/۲ درصد برآورد شد. نتیجه گیری: پایین بودن بازده تولیدمثلی گله، تلفات بیش از حد بچه شترها، آمیخته گری کنترل نشده شترهای کلکوهی با شترهای دو کوهانه و فقر مراتع جهت تامین خوراک شترها از مهمترین چالش های شترداری در
استان قم محسوب می شود. برای مرتفع نمودن این مشکلات، در مرحله نخست پیشنهاد می شود برنامه حفظ ذخایر ژنتیکی
شتر کلکوهی تدوین و سپس برنامه افزایش بازده
تولید مثل در گله های
شتر استان قم، با همکاری سازمان جهاد کشاورزی و شترداران
استان قم اجرا شود.
