تاثیر آستانه ای اقتصاد دیجیتال بر اقتصاد سایه در ایران

هدف: در دهه گذشته، هم زمان با توسعه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات، اقتصاد دیجیتال به عنوان سازوکار و ابزاری کارآمد برای کنترل و کاهش حجم معاملات در فضای غیررسمی در کانون توجه سیاست گذاران حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر آستانه­ای اقتصاد دیجیتال بر اقتصاد سایه در ایران است.روش شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث روش جمع­آوری داده­ها کتابخانه­ای است. قلمرو مکانی پژوهش حاضر کشور ایران و قلمرو زمانی سال­های ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۰ است. برای استخراج شاخص ترکیبی اقتصاد دیجیتال از روش تحلیل مولفه های اصلی و متغیرهای اشتراک تلفن همراه، اشتراک تلفن ثابت، و میزان استفاده از اینترنت استفاده شد. برای تجزیه وتحلیل روابط بین متغیرها از رویکرد رگرسیون آستانه­ای بهره گرفته شد.یافته­ ها: یافته­ها نشان دادند اندازه آستانه اقتصاد دیجیتال ۷/۶ درصد است. قبل از رسیدن به سطح آستانه، اقتصاد دیجیتال به افزایش اندازه اقتصاد سایه منجر می­شود، اما پس از عبور از سطح آستانه، اقتصاد دیجیتال حجم اقتصاد سایه را کاهش می­دهد. رفتار غیرخطی اقتصاد دیجیتال نشان می­دهد در رژیم پایین اقتصاد دیجیتال، اقتصاد دیجیتال به علت بهره­گیری از پیشرفت­های حوزه فناوری، کاهش هزینه مبادلات خدمات را در پی دارد که به افزایش ظرفیت تولید و حجم مبادلات بخش اقتصاد سایه منجر می شود. اما در رژیم بالا اقتصاد دیجیتال، توسعه شتابان اقتصاد دیجیتال با ارائه فناوری­های جدید، بهبود شیوه تولید کالا و خدمات، به افزایش توانایی به کارگیری فناوری و بهبود دسترسی افراد به اطلاعات منجر می­شود. از آنجا که توانایی بنگاه­های فعال در بخش رسمی برای به کارگیری فناوری در فرایند تولید بیشتر از بنگاه­های فعال در بخش غیررسمی اقتصاد است، بنابراین، اقتصاد دیجیتال با افزایش بهره­وری تولید در بخش رسمی و بهبود نظارت دولت بر مبادلات بخش غیررسمی، اندازه اقتصاد سایه را کاهش می­دهد.نتیجه ­گیری: با توجه به نتایج پژوهش، اقتصاد دیجیتال بر بخش زیرزمینی ایران تاثیر منفی دارد. بنابراین، پیشنهاد می شود دولت با توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات، ارتقای بهره وری در ارائه خدمات عمومی، کاهش هزینه دسترسی بنگاه های اقتصادی به فناوری های دیجیتال، ضمن نظارت بر تراکنش­های مالی و جلوگیری از فرار مالیاتی، کارایی تولید در بخش رسمی اقتصاد را افزایش و اندازه اقتصاد سایه را کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد دیجیتال ، فناوری اطلاعات و ارتباطات ، اقتصاد سایه ، رویکرد رگرسیون آستانه ای ، ایران